Khay nhựa đựng thực phẩm cần đạt tiêu chuẩn nào?

Điểm quan trọng nhất là khay phải an toàn trong đúng mục đích sử dụng đã công bố. Một sản phẩm đạt yêu cầu khi đựng rau ở 5°C không mặc nhiên phù hợp để đựng thức ăn vừa nấu ở 90°C. Tương tự, khay PP có thể chịu nhiệt tốt hơn nhiều loại nhựa phổ biến, nhưng không phải mọi khay PP đều được phép dùng trong lò vi sóng.

Vì vậy, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là “khay làm từ nhựa gì”, mà phải là:

• Khay dùng để chứa loại thực phẩm nào

• Thực phẩm nóng, lạnh, nhiều dầu mỡ hay có tính axit

• Nhiệt độ tiếp xúc cao nhất là bao nhiêu

• Thời gian tiếp xúc kéo dài bao lâu

• Khay dùng một lần hay nhiều lần

• Sản phẩm được lưu hành tại Việt Nam hay xuất khẩu

• Hồ sơ kiểm nghiệm có đại diện đúng cho mẫu khay đang sử dụng hay không

Chỉ khi trả lời được đầy đủ các câu hỏi này, doanh nghiệp mới có thể đánh giá một chiếc khay nhựa có thực sự đạt tiêu chuẩn hay không.

Khay nhựa đựng thực phẩm phải đáp ứng những nhóm tiêu chuẩn nào?

Về bản chất, tiêu chuẩn an toàn của khay nhựa được xây dựng để kiểm soát ba nhóm rủi ro chính: rủi ro hóa học, rủi ro vật lý và rủi ro sử dụng sai điều kiện.

Thành phần nguyên liệu và phụ gia phải phù hợp

Một khay nhựa không chỉ gồm polymer nền như PP, PET, HDPE hay PS. Trong quá trình sản xuất, nhà máy còn có thể sử dụng:

• Chất tạo màu

• Chất ổn định nhiệt

• Chất chống oxy hóa

• Chất chống tĩnh điện

• Chất hỗ trợ gia công

• Chất độn

• Mực in

• Keo ghép lớp

• Lớp phủ bề mặt

Mỗi thành phần đều có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp xúc thực phẩm. Vì vậy, việc nguyên liệu chính là PP hoặc PET không đồng nghĩa toàn bộ sản phẩm cuối cùng đã đạt chuẩn.

Ví dụ, hai khay cùng làm từ PP nhưng khác màu có thể sử dụng hai hệ hạt màu khác nhau. Nếu doanh nghiệp chỉ kiểm nghiệm khay màu trắng rồi áp dụng kết quả cho khay màu đen, kết luận đó có thể không còn đại diện, đặc biệt khi chất tạo màu hoặc tỷ lệ phụ gia đã thay đổi.

Đối với vật liệu đa lớp, việc đánh giá còn phức tạp hơn. Một lớp không tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm vẫn có thể cần được xem xét nếu thành phần của nó có khả năng di chuyển qua lớp tiếp xúc hoặc truyền sang thực phẩm qua mép cắt, mối hàn hay bề mặt ghép.

Mức thôi nhiễm phải nằm trong giới hạn cho phép

Thôi nhiễm là quá trình một hoặc nhiều thành phần từ khay nhựa di chuyển sang thực phẩm. Đây là cơ chế trung tâm của hầu hết quy định đối với vật liệu tiếp xúc thực phẩm.

Mức thôi nhiễm thường chịu ảnh hưởng bởi bốn yếu tố:

1. Nhiệt độ tiếp xúc

2. Thời gian tiếp xúc

3. Tính chất của thực phẩm

4. Cấu trúc và thành phần của vật liệu

Nhiệt độ càng cao, các phân tử trong polymer càng chuyển động mạnh, từ đó có thể làm tăng khả năng khuếch tán của các chất có khối lượng phân tử thấp. Thực phẩm nhiều dầu mỡ có thể hòa tan một số chất tốt hơn thực phẩm chứa nước, trong khi môi trường axit có thể làm tăng khả năng giải phóng một số kim loại hoặc tạp chất.

Vì vậy, phép thử thôi nhiễm không thể tách rời điều kiện sử dụng. Kết quả thử ở nhiệt độ phòng trong thời gian ngắn không đủ để chứng minh khay an toàn khi:

• Đựng thực phẩm nóng

• Hâm trong lò vi sóng

• Thanh trùng sau đóng gói

• Bảo quản kéo dài

• Chứa thực phẩm nhiều dầu mỡ

• Chứa thực phẩm chua hoặc có cồn

Ở Liên minh châu Âu, Regulation (EU) No 10/2011 thiết lập hệ thống giới hạn thôi nhiễm tổng thể và thôi nhiễm riêng đối với vật liệu nhựa tiếp xúc thực phẩm. Giới hạn thôi nhiễm tổng thể phổ biến là 10 mg trên mỗi dm² bề mặt tiếp xúc, nhưng từng chất cụ thể có thể phải tuân thủ giới hạn riêng thấp hơn nhiều.

Con số 10 mg/dm² vì thế không được hiểu là giới hạn duy nhất cho mọi nguy cơ. Một mẫu có tổng lượng chất thôi nhiễm thấp vẫn có thể không đạt nếu một chất cụ thể vượt giới hạn riêng.

Sản phẩm phải giữ được tính toàn vẹn trong quá trình sử dụng

Một khay đạt yêu cầu hóa học nhưng biến dạng, nứt hoặc mất khả năng bảo vệ thực phẩm trong điều kiện sử dụng thực tế vẫn không phải là lựa chọn phù hợp.

Các chỉ tiêu chức năng cần được xác lập theo từng loại sản phẩm, chẳng hạn:

• Độ dày

• Khối lượng khay

• Khả năng chịu tải

• Độ cứng thành khay

• Khả năng chống nứt

• Khả năng xếp chồng

• Độ kín với nắp hoặc màng

• Khả năng chịu nhiệt

• Khả năng chịu lạnh

• Độ ổn định kích thước

Đối với khay đựng cơm nóng, vấn đề không chỉ là nhựa có thôi nhiễm hay không. Khay còn phải đủ cứng để không võng đáy, không bật nắp và không biến dạng khi người dùng cầm một tay.

Đối với khay cấp đông, rủi ro lại nằm ở khả năng giòn hóa khi nhiệt độ giảm. Một sản phẩm bền ở 25°C có thể dễ nứt khi va đập ở -18°C.

Khay không được gây biến đổi bất thường cho thực phẩm

Ngoài các chỉ tiêu hóa học có thể đo lường, vật liệu tiếp xúc thực phẩm còn phải không làm thực phẩm xuất hiện mùi lạ, vị lạ hoặc biến đổi cảm quan ngoài dự kiến.

Dấu hiệu bất thường có thể gồm:

• Mùi nhựa nồng

• Mùi dung môi

• Mùi mực in

• Vị đắng hoặc vị hóa chất

• Bề mặt khay ra dầu

• Màu từ khay chuyển sang thực phẩm

• Lớp in hoặc lớp phủ bong tróc

Tuy nhiên, không có mùi lạ không đồng nghĩa với an toàn. Nhiều chất thôi nhiễm không thể nhận biết bằng mắt, mũi hoặc vị giác. Kiểm tra cảm quan chỉ là bước sàng lọc ban đầu, không thay thế thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.

Tiêu chuẩn pháp lý nào đang áp dụng tại Việt Nam?

QCVN 12-1:2011/BYT là căn cứ kỹ thuật quan trọng

Đối với bao bì và dụng cụ bằng nhựa tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, QCVN 12-1:2011/BYT là căn cứ kỹ thuật quan trọng tại Việt Nam.

Quy chuẩn này không chỉ nêu một ngưỡng chung cho toàn bộ sản phẩm. Nội dung được phân theo nhóm vật liệu và có thể bao gồm:

• Yêu cầu chung đối với vật liệu

• Chỉ tiêu thôi nhiễm

• Chỉ tiêu kim loại nặng

• Cặn khô

• Mức tiêu hao kali permanganat

• Chỉ tiêu đặc thù theo từng loại polymer

• Dung dịch mô phỏng thực phẩm

• Điều kiện chuẩn bị và thử mẫu

Ý nghĩa thực tế là doanh nghiệp phải xác định đúng loại nhựa trước khi xây dựng chỉ tiêu kiểm nghiệm. Không thể dùng bộ chỉ tiêu của PP để đánh giá PET, hoặc dùng kết quả của PS để đại diện cho một sản phẩm đa lớp.

Luật An toàn thực phẩm đặt trách nhiệm lên đơn vị sản xuất và kinh doanh

Theo nguyên tắc quản lý an toàn thực phẩm, dụng cụ và vật liệu chứa đựng thực phẩm phải không gây ô nhiễm, thôi nhiễm chất độc hoặc làm biến đổi thực phẩm theo hướng gây hại.

Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về sản phẩm mình đưa ra thị trường. Trách nhiệm này không được chuyển hoàn toàn cho nhà cung cấp hạt nhựa hoặc phòng thử nghiệm.

Một phiếu kiểm nghiệm chỉ chứng minh kết quả của mẫu được gửi thử trong phạm vi chỉ tiêu và điều kiện ghi trên phiếu. Doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm:

• Mẫu thử đại diện cho sản phẩm thương mại

• Nguyên liệu sản xuất không thay đổi ngoài kiểm soát

• Công thức phụ gia được duy trì

• Quy trình sản xuất ổn định

• Sản phẩm được dùng đúng điều kiện đã đánh giá

• Hồ sơ truy xuất được lưu giữ

Cần phân biệt quy chuẩn, tiêu chuẩn và chứng nhận hệ thống

Trong thực tế, ba khái niệm này thường bị trộn lẫn.

Quy chuẩn kỹ thuật đặt ra các yêu cầu bắt buộc trong phạm vi áp dụng. QCVN thuộc nhóm này.

Tiêu chuẩn như TCVN hoặc tiêu chuẩn nội bộ có thể được sử dụng làm căn cứ kỹ thuật, phương pháp thử hoặc tiêu chí quản lý, nhưng không phải tiêu chuẩn nào cũng tự động mang tính bắt buộc.

Chứng nhận hệ thống như ISO 22000, FSSC 22000, ISO 9001 hoặc BRCGS Packaging Materials đánh giá cách tổ chức kiểm soát quá trình. Chúng không thay thế kết quả thử nghiệm của sản phẩm.

Một nhà máy đạt ISO 22000 vẫn có thể sản xuất một lô khay không phù hợp nếu:

• Dùng nhầm nguyên liệu

• Thay đổi phụ gia nhưng chưa đánh giá

• Kiểm soát nhiệt ép không ổn định

• Để lẫn nguyên liệu tái chế không được phê duyệt

• Ghi sai điều kiện sử dụng

• Không kiểm nghiệm đúng mẫu đại diện

Doanh nghiệp cần cập nhật thủ tục công bố theo thời điểm thực hiện

Theo cơ chế của Nghị định 15/2018/NĐ-CP, dụng cụ chứa đựng thực phẩm và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm thuộc nhóm do cơ quan cấp tỉnh tiếp nhận và quản lý hồ sơ tự công bố.

Tuy nhiên, trong năm 2026, hệ thống pháp luật an toàn thực phẩm có thay đổi và điều chỉnh về thời điểm áp dụng. Nghị quyết 15/2026/NQ-CP ngày 6 tháng 4 năm 2026 đã tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên sao chép một bộ hồ sơ cũ rồi mặc định tiếp tục sử dụng. Trước khi tự công bố, nhập khẩu hoặc đưa sản phẩm mới ra thị trường, cần kiểm tra:

• Văn bản nào đang có hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ

• Cơ quan nào tiếp nhận hồ sơ tại địa phương

• Sản phẩm thuộc tự công bố, công bố tiêu chuẩn áp dụng hay hình thức khác

• Phiếu thử nghiệm cần những chỉ tiêu nào

• Có yêu cầu chứng nhận hợp quy hoặc đánh giá sự phù hợp hay không

• Hồ sơ cũ có còn giá trị khi sản phẩm thay đổi hay không

Kiểm nghiệm khay nhựa cần thực hiện như thế nào?

Bước 1: Xác định đúng cấu trúc vật liệu

Trước khi gửi mẫu, doanh nghiệp cần lập hồ sơ kỹ thuật tối thiểu gồm:

• Tên polymer chính

• Cấp nguyên liệu

• Nhà cung cấp nguyên liệu

• Tỷ lệ nguyên liệu tái sinh nếu có

• Danh mục phụ gia

• Màu sắc

• Cấu trúc đơn lớp hoặc đa lớp

• Mực in, keo hoặc lớp phủ

• Khối lượng và độ dày sản phẩm

Nếu không xác định được thành phần, phòng thử nghiệm khó lựa chọn đúng bộ chỉ tiêu. Kết quả sau đó có thể đầy đủ về hình thức nhưng không đủ cơ sở để chứng minh sự phù hợp.

Bước 2: Mô tả điều kiện sử dụng dự kiến

Doanh nghiệp phải nêu rõ:

• Khay chứa thực phẩm khô, nước, dầu mỡ hay axit

• Nhiệt độ thực phẩm khi rót hoặc đóng gói

• Thời gian tiếp xúc

• Nhiệt độ bảo quản

• Có cấp đông hay không

• Có hâm nóng hay không

• Có dùng trong lò vi sóng hay không

• Sử dụng một lần hay lặp lại

Đây là bước thường bị xem nhẹ nhất. Nhiều doanh nghiệp chỉ gửi mẫu và yêu cầu “kiểm nghiệm food grade”, trong khi không cung cấp điều kiện sử dụng. Khi đó, phòng thử nghiệm có thể chọn điều kiện chung không đại diện cho tình huống thực tế.

Ví dụ, một khay được dùng để đựng gà chiên ở 85°C trong hai giờ phải được đánh giá khác với khay đựng trái cây ở 5°C.

Bước 3: Chọn chất mô phỏng thực phẩm phù hợp

Trong kiểm nghiệm vật liệu tiếp xúc thực phẩm, thực phẩm thật thường được thay thế bằng chất mô phỏng có tính chất đại diện.

Tùy hệ thống tiêu chuẩn, chất mô phỏng có thể đại diện cho:

• Thực phẩm nước

• Thực phẩm axit

• Thực phẩm chứa cồn

• Thực phẩm nhiều dầu mỡ

• Thực phẩm khô

Mục đích không phải tái tạo chính xác từng món ăn, mà tạo ra điều kiện có khả năng chiết xuất tương đương hoặc nghiêm ngặt hơn so với sử dụng thực tế.

Chọn sai chất mô phỏng có thể khiến kết quả đánh giá thấp rủi ro. Chẳng hạn, chỉ thử với nước không đủ để đại diện cho thực phẩm nhiều dầu mỡ nếu một số thành phần trong nhựa có xu hướng hòa tan tốt hơn trong môi trường béo.

Bước 4: Xác định thời gian và nhiệt độ thử

Nhiệt độ và thời gian thử phải phản ánh điều kiện sử dụng bình thường hoặc tình huống nghiêm ngặt hợp lý.

Các nhóm tình huống thường gặp gồm:

• Tiếp xúc ngắn ở nhiệt độ phòng

• Bảo quản dài ngày

• Rót thực phẩm nóng

• Giữ nóng

• Gia nhiệt

• Bảo quản lạnh

• Cấp đông

• Chu trình lạnh rồi hâm nóng

Không nên dùng một kết quả thử duy nhất để đại diện cho mọi chu trình. Nếu khay được dùng từ cấp đông đến lò vi sóng, đánh giá phải bao phủ toàn bộ chu trình nhiệt liên quan.

Bước 5: Thử chỉ tiêu tổng thể và chỉ tiêu đặc thù

Tùy loại vật liệu và thị trường, doanh nghiệp có thể phải xem xét:

• Thôi nhiễm tổng thể

• Thôi nhiễm riêng của từng chất

• Kim loại nặng

• Monomer dư

• Chất hóa dẻo

• Dung môi dư

• Chất màu

• Các chất phụ gia có giới hạn sử dụng

• Chỉ tiêu cảm quan

• Chỉ tiêu đặc thù của polymer

Không phải mẫu nào cũng phải thử toàn bộ danh sách trên. Bộ chỉ tiêu cần được xây dựng từ cấu trúc vật liệu, công thức phụ gia và yêu cầu pháp lý tương ứng.

Bước 6: Đọc phiếu thử nghiệm đúng cách

Một phiếu kiểm nghiệm có giá trị đánh giá phải cho biết rõ:

• Mã mẫu

• Mô tả mẫu

• Ngày nhận mẫu

• Ngày thử

• Phương pháp thử

• Điều kiện thử

• Chất mô phỏng

• Kết quả

• Đơn vị tính

• Giới hạn đối chiếu

• Kết luận nếu có

Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn dòng “đạt” ở cuối phiếu. Cần kiểm tra mẫu trên phiếu có đúng với sản phẩm đang mua hay không.

Các dấu hiệu cần cảnh giác gồm:

• Phiếu chỉ ghi chung “khay nhựa”

• Không có màu, mã sản phẩm hoặc loại nhựa

• Không nêu điều kiện thử

• Phiếu được cấp cho một công ty khác

• Ngày thử quá xa trong khi công thức đã thay đổi

• Chỉ tiêu thử không phù hợp vật liệu

• Kết quả dùng cho một mẫu nhưng được quảng cáo cho toàn bộ danh mục

FDA, EU và ISO được hiểu đúng như thế nào?

FDA không cấp một “chứng nhận FDA” chung cho mọi khay nhựa

Tại Hoa Kỳ, trạng thái pháp lý của vật liệu tiếp xúc thực phẩm phụ thuộc vào từng thành phần cấu tạo, mục đích sử dụng và điều kiện sử dụng.

FDA nêu rõ trạng thái tuân thủ của một vật liệu tiếp xúc thực phẩm được quyết định bởi trạng thái pháp lý của từng chất tạo nên sản phẩm. Chất có khả năng di chuyển sang thực phẩm phải có cơ sở cho phép phù hợp, chẳng hạn quy định trong 21 CFR, Food Contact Notification hoặc cơ chế pháp lý khác.

Do đó, câu “khay này có FDA” chưa cung cấp đủ thông tin. Doanh nghiệp cần hỏi cụ thể:

• Thành phần nào được phép sử dụng

• Được phép cho loại thực phẩm nào

• Trong điều kiện nhiệt độ nào

• Thời gian tiếp xúc bao lâu

• Có giới hạn sử dụng hay không

• Tài liệu viện dẫn là 21 CFR, FCN hay cơ sở khác

• Tuyên bố có áp dụng đúng cho nhà sản xuất và công thức hiện tại hay không

FDA cũng phân loại điều kiện sử dụng theo các kịch bản như tiệt trùng nhiệt, rót nóng, bảo quản nhiệt độ phòng, làm lạnh hoặc đông lạnh. Việc một chất xuất hiện trong danh mục không có nghĩa chất đó được phép dùng trong mọi tình huống.

EU yêu cầu kiểm soát cả danh mục chất và mức di chuyển

Regulation (EU) No 10/2011 áp dụng cho vật liệu và sản phẩm nhựa dự kiến tiếp xúc với thực phẩm tại EU. Hệ thống này kiểm soát:

• Danh mục chất được phép sử dụng

• Giới hạn thôi nhiễm tổng thể

• Giới hạn thôi nhiễm riêng

• Điều kiện sử dụng

• Phương pháp thử

• Tuyên bố phù hợp

• Tài liệu chứng minh hỗ trợ

Một bộ hồ sơ xuất khẩu sang EU thường cần Declaration of Compliance, nhưng bản tuyên bố này không nên tồn tại độc lập. Doanh nghiệp phải có tài liệu nền để chứng minh các nội dung đã tuyên bố, gồm công thức, trạng thái pháp lý của nguyên liệu, kết quả thử và điều kiện sử dụng.

ISO 22000 không phải giấy chứng nhận an toàn cho từng chiếc khay

ISO 22000 là tiêu chuẩn quản lý an toàn thực phẩm. Trong nhà máy bao bì, tiêu chuẩn này có thể hỗ trợ:

• Nhận diện mối nguy

• Kiểm soát nguyên liệu

• Vệ sinh sản xuất

• Truy xuất lô

• Xử lý sản phẩm không phù hợp

• Đánh giá nhà cung cấp

• Kiểm soát thay đổi

Tuy nhiên, ISO 22000 không trả lời trực tiếp các câu hỏi:

• Khay có thôi nhiễm vượt giới hạn hay không

• Khay có dùng được trong lò vi sóng hay không

• Khay có phù hợp với thực phẩm nhiều dầu mỡ hay không

• Khay có đáp ứng QCVN hoặc EU 10/2011 hay không

Muốn trả lời các câu hỏi trên, doanh nghiệp vẫn cần hồ sơ vật liệu và kết quả thử nghiệm sản phẩm.

Cách chọn khay nhựa phù hợp với từng mục đích sử dụng

Khay đựng thực phẩm nóng

Với cơm, súp, thức ăn chiên hoặc thực phẩm vừa nấu, cần quan tâm đến nhiệt độ thực tế khi đóng gói chứ không chỉ nhiệt độ trung bình trong quá trình vận chuyển.

Ví dụ, món ăn có thể được đóng khay ở 80–95°C rồi giảm nhanh xuống 60°C. Khay phải chịu được giai đoạn nhiệt độ cao ban đầu, khi nguy cơ biến dạng và thôi nhiễm có thể lớn hơn.

PP thường được sử dụng cho khay thực phẩm nóng vì có khả năng chịu nhiệt cao hơn PET thông thường và PS. Tuy nhiên, khả năng sử dụng cụ thể vẫn phải theo công bố của nhà sản xuất. Không nên tự đặt một ngưỡng nhiệt chung cho mọi sản phẩm PP.

Khi mua khay đựng đồ nóng, doanh nghiệp nên yêu cầu:

• Nhiệt độ tiếp xúc tối đa

• Thời gian tiếp xúc ở nhiệt độ đó

• Kết quả thử với thực phẩm hoặc chất mô phỏng dầu mỡ

• Xác nhận về khả năng biến dạng

• Hướng dẫn đóng nắp khi thực phẩm còn nóng

Khay dùng trong lò vi sóng

Mã nhựa số 5 không phải là chứng nhận dùng được trong lò vi sóng. Sản phẩm còn phải được thiết kế để chịu chu trình gia nhiệt, không biến dạng quá mức và không tạo tình trạng áp suất tích tụ trong hộp.

Chỉ nên dùng khi có:

• Ký hiệu hoặc hướng dẫn dùng trong lò vi sóng

• Giới hạn thời gian và công suất nếu nhà sản xuất quy định

• Hướng dẫn mở nắp hoặc chọc màng

• Xác nhận phù hợp với loại thực phẩm dự kiến

Thực phẩm nhiều dầu mỡ có thể đạt nhiệt độ cục bộ cao hơn thực phẩm nhiều nước. Vì vậy, khay phù hợp để hâm cơm chưa chắc phù hợp để hâm dầu hoặc sốt béo trong cùng điều kiện.

Khay cấp đông

Khay cấp đông cần giữ được độ dai ở nhiệt độ thấp. Các lỗi thường gặp gồm:

• Nứt góc khi rơi

• Gãy tai khóa nắp

• Vỡ thành khi xếp chồng

• Biến dạng sau rã đông

• Rò rỉ tại vùng hàn màng

Nếu sản phẩm được cấp đông rồi hâm trực tiếp, cần kiểm tra cả hai đầu nhiệt độ. Một khay hoạt động tốt ở -18°C chưa chắc ổn định khi chuyển ngay sang môi trường gia nhiệt.

Khay đựng thực phẩm chua hoặc nhiều dầu mỡ

Các món như dưa chua, sốt cà chua, món có giấm, dầu ăn, bơ hoặc nước cốt dừa tạo điều kiện tiếp xúc khác nhau.

Không nên lựa chọn khay chỉ dựa vào tên món. Cần phân tích nhóm thực phẩm theo:

• Hàm lượng nước

• Độ axit

• Hàm lượng dầu mỡ

• Nồng độ cồn nếu có

• Nhiệt độ

• Thời gian bảo quản

Thời gian tiếp xúc đặc biệt quan trọng. Một khay có thể phù hợp để đựng món có dầu trong hai giờ nhưng chưa chắc phù hợp để bảo quản cùng loại thực phẩm trong nhiều ngày.

Khay dùng một lần và khay tái sử dụng

Khay dùng một lần thường không được thiết kế cho nhiều chu kỳ rửa, ma sát và gia nhiệt. Việc khay chưa vỡ không chứng minh sản phẩm có thể tái sử dụng an toàn.

Khay tái sử dụng cần được đánh giá thêm về:

• Độ bền sau nhiều chu kỳ rửa

• Khả năng chịu chất tẩy rửa

• Khả năng chống nứt và xước

• Độ ổn định kích thước

• Khả năng vệ sinh

• Mức thôi nhiễm sau sử dụng lặp lại

Khi bề mặt xuất hiện vết xước sâu, khe nứt hoặc biến dạng, việc vệ sinh trở nên khó hơn và nguy cơ lưu giữ cặn thực phẩm tăng lên.

Cách nhận biết khay nhựa đạt chuẩn và tránh hồ sơ “đạt trên giấy”

Không chỉ nhìn vào ký hiệu tái chế

Các mã 1, 2, 4, 5, 6 hoặc 7 chủ yếu giúp nhận diện nhóm nhựa. Chúng không chứng minh:

• Sản phẩm đã được kiểm nghiệm

• Phụ gia đã phù hợp

• Khay dùng được với thực phẩm nóng

• Khay dùng được trong lò vi sóng

• Khay an toàn khi sử dụng nhiều lần

• Sản phẩm đã hoàn thành thủ tục pháp lý

Ý nghĩa thực tế của một số mã phổ biến:

Không nên khẳng định mọi sản phẩm mã 3, 6 hoặc 7 đều bị cấm. Vấn đề quyết định vẫn là công thức, điều kiện sử dụng và sự phù hợp với quy định.

Kiểm tra mức độ khớp giữa sản phẩm và hồ sơ

Một bộ hồ sơ đáng tin phải trả lời được ba câu hỏi:

1. Phiếu này kiểm nghiệm sản phẩm nào

2. Điều kiện thử có đại diện cho mục đích sử dụng không

3. Sản phẩm hiện tại có còn giống mẫu đã thử không

Khi mua hàng, doanh nghiệp nên đối chiếu:

• Mã khay

• Kích thước

• Màu sắc

• Loại nhựa

• Nhà sản xuất

• Ngày sản xuất

• Mã lô

• Điều kiện sử dụng

• Mã mẫu trên phiếu thử

Nếu nhà cung cấp chỉ gửi phiếu của “hạt nhựa PP nguyên sinh”, tài liệu đó chưa đủ để chứng minh khay thành phẩm đạt yêu cầu. Trong quá trình sản xuất khay còn có thể phát sinh phụ gia, màu, tạp nhiễm, vật liệu hồi lưu và biến đổi do gia công.

Không sử dụng một phiếu kiểm nghiệm cho mọi mã hàng

Có thể xây dựng nhóm sản phẩm đại diện khi các mã hàng tương đồng về:

• Polymer

• Công thức phụ gia

• Màu

• Nhà cung cấp nguyên liệu

• Quy trình

• Độ dày

• Điều kiện sử dụng

Tuy nhiên, việc gộp nhóm phải có cơ sở kỹ thuật. Không nên dùng một mẫu trắng không in để đại diện cho khay màu, khay có in hoặc khay đa lớp.

Kiểm tra thông tin sử dụng trên bao bì

Một khay chuyên nghiệp nên có hoặc đi kèm các thông tin:

• Loại vật liệu

• Mục đích sử dụng

• Nhiệt độ phù hợp

• Cảnh báo sử dụng

• Dùng một lần hoặc nhiều lần

• Có được dùng trong lò vi sóng hay không

• Có được cấp đông hay không

• Tên đơn vị chịu trách nhiệm

• Mã lô hoặc thông tin truy xuất

Cụm từ “food grade” mà không có điều kiện sử dụng gần như không đủ giá trị để người mua ra quyết định.

Đánh giá cảm quan nhưng không phụ thuộc vào cảm quan

Có thể loại bỏ ngay sản phẩm khi thấy:

• Mùi nhựa nồng bất thường

• Bề mặt dính dầu

• Nhiều tạp chất

• Màu không đồng đều

• Mép sắc

• Nứt hoặc giòn

• Không có nguồn gốc

• Biến dạng khi đựng thực phẩm trong điều kiện bình thường

Nhưng khay trong suốt, không mùi và cứng cáp vẫn có thể không đạt chỉ tiêu thôi nhiễm. Cảm quan là lớp kiểm tra đầu tiên, không phải bằng chứng cuối cùng.

Checklist tiêu chuẩn dành cho doanh nghiệp và người sử dụng

Đối với doanh nghiệp sản xuất, phân phối hoặc kinh doanh thực phẩm, có thể đánh giá khay theo trình tự sau:

1. Xác định loại thực phẩm cần chứa

2. Xác định nhiệt độ và thời gian tiếp xúc

3. Xác định nhu cầu cấp đông, giữ nóng hoặc hâm lại

4. Yêu cầu mô tả vật liệu và phụ gia

5. Đối chiếu quy chuẩn áp dụng tại thị trường lưu hành

6. Kiểm tra phiếu thử nghiệm đúng mã sản phẩm

7. Kiểm tra điều kiện thử có đại diện cho thực tế

8. Yêu cầu tuyên bố điều kiện sử dụng

9. Đánh giá độ bền và khả năng đóng gói trên dây chuyền

10. Thiết lập truy xuất theo lô

11. Đánh giá lại khi thay nguyên liệu, màu hoặc nhà cung cấp

12. Cập nhật thủ tục pháp lý trước khi lưu hành

Đối với người tiêu dùng, nên ưu tiên:

• Sản phẩm có thương hiệu và nguồn gốc rõ ràng

• Khay có hướng dẫn nhiệt độ

• Khay ghi rõ dùng một lần hay tái sử dụng

• Sản phẩm có chỉ dẫn riêng khi dùng trong lò vi sóng

• Khay không có mùi, nứt, dầu hoặc biến dạng

• Sản phẩm phù hợp với thực phẩm nóng, lạnh hoặc nhiều dầu mỡ theo hướng dẫn

Không nên:

• Đổ thức ăn sôi vào khay không có thông tin chịu nhiệt

• Hâm khay chỉ vì dưới đáy có số 5

• Tái sử dụng nhiều lần khay dùng một lần

• Dùng khay đã xước, nứt hoặc biến dạng

• Chuyển khay từ cấp đông sang nhiệt cao khi không có hướng dẫn

• Dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc cho thức ăn nóng hoặc dầu mỡ

Khay nhựa đựng thực phẩm đạt chuẩn không được xác định bằng một ký hiệu duy nhất. Sản phẩm phải được đánh giá như một hệ thống gồm polymer, phụ gia, màu, cấu trúc, quy trình sản xuất, loại thực phẩm, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc.

Tại Việt Nam, doanh nghiệp cần căn cứ vào QCVN 12-1:2011/BYT, quy định về an toàn thực phẩm và thủ tục công bố đang có hiệu lực tại thời điểm lưu hành. Khi xuất khẩu, phải bổ sung yêu cầu của thị trường đích, chẳng hạn Regulation (EU) No 10/2011 tại EU hoặc hệ thống quản lý Food Contact Substance của FDA tại Hoa Kỳ.

Cách lựa chọn an toàn nhất không phải hỏi “khay này có phải nhựa PP không”, mà là yêu cầu nhà cung cấp chứng minh: sản phẩm cụ thể này đã được kiểm nghiệm trong điều kiện tương ứng với cách tôi sẽ sử dụng hay chưa.