Khay định hình nhựa PET có an toàn khi đựng thực phẩm không?

Khay PET trong suốt thường phát huy tốt nhất khi đựng thực phẩm nguội, bánh, trái cây, rau củ, salad, sushi, thịt nguội hoặc sản phẩm bảo quản trong tủ mát. Ngược lại, khay PET thông thường không nên được mặc định là phù hợp để đựng canh vừa sôi, thức ăn chiên nóng, hâm trong lò vi sóng hoặc tái sử dụng nhiều lần.

Ranh giới giữa an toàn và không phù hợp nằm ở điều kiện sử dụng thực tế, không chỉ ở ký hiệu tái chế số 1 dưới đáy khay.

Cần hiểu đúng thế nào là một khay PET an toàn với thực phẩm?

Một chiếc khay không trở nên an toàn chỉ vì được làm từ loại nhựa quen thuộc. Đối với vật liệu tiếp xúc thực phẩm, cơ quan quản lý thường đánh giá cả hệ thống gồm nguyên liệu, phụ gia, lớp phủ, mực in, keo liên kết, quy trình gia công và điều kiện sử dụng dự kiến.

FDA định nghĩa chất tiếp xúc thực phẩm là chất được dùng trong quá trình sản xuất, đóng gói, vận chuyển hoặc chứa thực phẩm nhưng không nhằm tạo tác dụng kỹ thuật trong thực phẩm. Việc đánh giá được gắn với từng mục đích và điều kiện sử dụng, thay vì công nhận chung rằng một vật liệu an toàn trong mọi tình huống.

Tại châu Âu, vật liệu tiếp xúc thực phẩm phải được sản xuất sao cho không chuyển thành phần vào thực phẩm ở mức có thể gây hại cho sức khỏe, làm thay đổi thành phần thực phẩm hoặc làm suy giảm mùi vị theo cách không chấp nhận được.

Vì vậy, khi đánh giá khay PET, cần tách ba câu hỏi:

1. Vật liệu có thuộc loại được phép dùng cho thực phẩm không?

2. Chiếc khay hoàn thiện có đạt yêu cầu thôi nhiễm không?

3. Điều kiện sử dụng thực tế có giống điều kiện mà khay đã được đánh giá không?

Một khay đạt thử nghiệm khi đựng thực phẩm nguội không đồng nghĩa với việc khay đó đã được kiểm chứng cho món ăn ở nhiệt độ cao. Tương tự, kết quả thử với thực phẩm chứa nhiều nước chưa chắc đại diện cho thực phẩm nhiều dầu mỡ.

Khay định hình nhựa PET được tạo ra như thế nào?

PET là viết tắt của polyethylene terephthalate, một polymer thuộc nhóm polyester nhiệt dẻo. Trong sản xuất khay định hình, PET thường được tạo thành tấm mỏng, gia nhiệt đến trạng thái đủ mềm rồi hút chân không hoặc ép theo khuôn.

Quy trình này giúp tạo ra sản phẩm:

• Trong suốt, dễ quan sát thực phẩm bên trong

• Tương đối cứng dù thành khay mỏng

• Nhẹ và dễ xếp chồng

• Có thể tạo nhiều hình dạng, khoang và gân tăng cứng

• Phù hợp với dây chuyền đóng gói tốc độ cao

• Có khả năng cản khí tốt hơn một số loại nhựa phổ thông

Độ trong và khả năng định hình là lý do PET được dùng nhiều cho khay bánh, salad, rau củ, trái cây, sushi, thịt tươi và thực phẩm trưng bày trong tủ mát.

Tuy nhiên, đặc tính của khay không chỉ phụ thuộc vào chữ “PET”. Độ dày tấm, mức độ kết tinh, tỷ lệ nguyên liệu tái chế, hình học của khay, số lớp vật liệu và công nghệ gia công đều có thể làm thay đổi độ cứng, khả năng chịu nhiệt và độ bền va đập.

Không phải khay PET nào cũng giống nhau

APET: loại trong suốt thường gặp nhất

APET là PET có cấu trúc vô định hình, thường được dùng cho khay trong suốt. Đây là loại người tiêu dùng dễ gặp ở:

• Hộp bánh

• Khay salad

• Khay trái cây

• Khay sushi

• Khay thịt nguội

• Bao bì trưng bày trong tủ mát

APET phù hợp với những ứng dụng cần độ trong và hình thức đẹp. Tuy nhiên, loại này không nên được mặc định là khay chịu nhiệt hoặc khay dùng trong lò vi sóng.

CPET: PET được thiết kế cho khả năng chịu nhiệt cao hơn

CPET có mức độ kết tinh cao hơn, thường đục hơn APET và được sử dụng trong một số loại khay suất ăn có yêu cầu gia nhiệt.

Điều này không có nghĩa mọi khay màu đục đều là CPET hoặc mọi CPET đều dùng được trong mọi loại lò. Khả năng sử dụng vẫn phải dựa trên:

• Công bố của nhà sản xuất

• Mức nhiệt tối đa

• Thời gian gia nhiệt

• Loại thiết bị

• Cấu trúc nắp hoặc màng phủ

• Thành phần thực phẩm

Người dùng không thể xác định chính xác APET hay CPET chỉ bằng cách bóp, nhìn màu hoặc xem ký hiệu số 1.

RPET: PET có chứa nguyên liệu tái chế

RPET là PET có sử dụng nguyên liệu tái chế sau tiêu dùng hoặc sau sản xuất. RPET có thể được sử dụng cho bao bì thực phẩm nếu quy trình tái chế có khả năng loại bỏ tạp chất và sản phẩm đáp ứng yêu cầu đối với vật liệu tiếp xúc thực phẩm.

FDA xem xét từng quy trình tái chế theo từng trường hợp, tập trung vào nguồn đầu vào, hiệu quả làm sạch và mức độ tinh khiết của nhựa tái chế. Điều đó cho thấy không thể kết luận RPET an toàn hay không an toàn chỉ dựa trên chữ “tái chế”.

Một khay RPET có hồ sơ rõ ràng có thể đáng tin cậy hơn khay được quảng cáo là “nhựa nguyên sinh” nhưng không có tài liệu kỹ thuật hoặc nguồn gốc xác định.

Khay PET nhiều lớp

Một số khay được cấu tạo từ nhiều lớp để tăng khả năng cản oxy, chống ẩm, giữ mùi hoặc kéo dài thời gian bảo quản.

Khi đó, độ an toàn không chỉ phụ thuộc vào lớp PET nhìn thấy bên ngoài. Cần đánh giá cả:

• Lớp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm

• Lớp tái chế ở giữa

• Keo liên kết

• Lớp cản khí

• Mực in

• Màng hoặc nắp đi kèm

Đây là lý do doanh nghiệp mua khay không nên chỉ yêu cầu chứng nhận của hạt PET. Hồ sơ cần phản ánh đúng cấu trúc sản phẩm hoàn thiện.

Vì sao nhiệt độ là yếu tố quan trọng nhất?

Khi vật liệu tiếp xúc thực phẩm được gia nhiệt, hai vấn đề có thể xảy ra đồng thời:

• Vật liệu thay đổi tính chất cơ học

• Tốc độ di chuyển của một số chất từ vật liệu sang thực phẩm có thể tăng

Ở cấp độ vật liệu, nhiệt làm các chuỗi polymer chuyển động mạnh hơn. Khi vượt khỏi phạm vi thiết kế, khay có thể mềm, cong, co rút hoặc mất độ cứng trước khi người dùng nhìn thấy hiện tượng nóng chảy.

Ở cấp độ thôi nhiễm, nhiệt độ cao thường làm tăng tốc độ khuếch tán. Thời gian tiếp xúc càng dài, khả năng một số thành phần di chuyển sang thực phẩm càng cần được xem xét.

Nghiên cứu về antimony trong bao bì PET cho thấy nhiệt độ và thời gian lưu trữ là hai biến số có ảnh hưởng rõ đến mức thôi nhiễm. Một nghiên cứu công bố năm 2024 ghi nhận mức antimony trong mẫu thử tăng khi nhiệt độ và thời gian lưu trữ tăng.

Một nghiên cứu khác ghi nhận antimony trong các mẫu đồ uống thử nghiệm ở 60°C cao hơn so với 40°C, dù các giá trị báo cáo vẫn thấp hơn giới hạn đối chiếu được sử dụng trong nghiên cứu.

Điểm cần hiểu đúng là:

• Nhiệt độ tăng không đồng nghĩa thực phẩm lập tức trở nên độc

• Không biến dạng không có nghĩa khay đã được chứng minh an toàn

• Mức thôi nhiễm phải được đo và so sánh với giới hạn phù hợp

• Kết quả của chai nước PET không thể áp dụng nguyên xi cho mọi loại khay

• Khay mỏng, khay nhiều lớp và khay gia nhiệt có thể có hành vi khác nhau

Khay PET có đựng được thực phẩm nóng không?

Câu trả lời thực tế là: chỉ nên dùng khi nhà sản xuất công bố rõ khay phù hợp với nhiệt độ của thực phẩm tại thời điểm đóng gói.

Không nên dùng một mốc nhiệt duy nhất cho mọi khay PET vì độ ổn định còn phụ thuộc vào loại PET, độ dày, mức độ kết tinh và thiết kế sản phẩm.

Trường hợp thường có thể sử dụng

• Bánh vừa nguội

• Thực phẩm đã hạ nhiệt

• Rau củ hấp để nguội

• Đồ ăn nguội đóng gói trong ngày

• Thực phẩm được làm lạnh trước khi đưa vào khay

• Món ăn nằm trong giới hạn nhiệt độ do nhà sản xuất công bố

Trường hợp không nên mặc định là an toàn

• Canh, cháo hoặc súp vừa sôi

• Cơm vừa lấy khỏi nồi

• Thịt chiên vừa lấy khỏi chảo

• Dầu nóng hoặc sốt có nhiều dầu

• Thức ăn được giữ nóng trong thời gian dài

• Thực phẩm cần hấp lại

• Khay được đặt gần bếp, đèn nhiệt hoặc trong ô tô nóng

Một khay vẫn giữ hình dạng khi rót thức ăn nóng không chứng minh rằng nó phù hợp. Biến dạng chỉ là dấu hiệu dễ quan sát nhất; khả năng thôi nhiễm và sự suy giảm cấu trúc không phải lúc nào cũng nhìn thấy bằng mắt.

Có nên hâm khay PET trong lò vi sóng?

Không nên cho khay APET thông thường vào lò vi sóng nếu sản phẩm không có hướng dẫn rõ ràng.

Lò vi sóng không làm nóng nhựa theo cách giống bếp điện. Năng lượng vi sóng chủ yếu làm nóng thực phẩm, sau đó thực phẩm truyền nhiệt sang khay. Vì nhiệt phân bố không hoàn toàn đồng đều, một số vị trí có thể nóng hơn nhiều so với nhiệt độ trung bình của món ăn.

Các điểm nóng thường xuất hiện ở:

• Khu vực có nhiều dầu

• Món ăn ít nước

• Nước sốt đặc

• Phần tiếp xúc sát thành hoặc đáy khay

• Góc khay có lớp thực phẩm mỏng

• Vùng bị màng phủ giữ hơi

Do đó, khay có thể bị quá nhiệt cục bộ dù toàn bộ món ăn chưa quá nóng.

Chỉ hâm trực tiếp khi có đủ các thông tin:

• Ký hiệu dùng được trong lò vi sóng

• Giới hạn thời gian hoặc công suất

• Hướng dẫn có cần chọc màng hay mở nắp

• Chỉ dẫn về loại thực phẩm

• Khay và nắp đều phù hợp

• Không có vết nứt, cong hoặc xước sâu

FDA có hướng dẫn đánh giá chất tiếp xúc thực phẩm theo các điều kiện sử dụng cụ thể, bao gồm cả những ứng dụng liên quan đến gia nhiệt. Vì vậy, chữ “food grade” không tự động đồng nghĩa với “microwave safe”.

Trong trường hợp không có thông tin, giải pháp thực tế là chuyển thức ăn sang dụng cụ thủy tinh, gốm hoặc hộp được công bố dùng được trong lò vi sóng.

Khay PET có an toàn khi đựng thực phẩm dầu mỡ không?

Cần phân biệt thực phẩm có chất béo ở nhiệt độ thấp và thực phẩm dầu mỡ đang nóng.

Thực phẩm có chất béo nhưng đã nguội

Khay PET phù hợp có thể được dùng cho:

• Bánh kem

• Bánh có bơ

• Phô mai

• Thịt nguội

• Salad có sốt

• Sushi có cá béo

• Các món đã làm lạnh

Điều kiện là khay được thiết kế cho nhóm thực phẩm tương ứng và thời gian bảo quản phù hợp.

Thực phẩm nhiều dầu khi còn nóng

Đây là tình huống rủi ro hơn vì:

• Dầu có thể đạt nhiệt độ cao hơn thực phẩm nhiều nước

• Dầu truyền nhiệt mạnh vào bề mặt khay

• Khay mỏng dễ mềm hoặc biến dạng

• Một số chất có thể thôi nhiễm khác nhau trong môi trường béo

• Khay có thể mất độ kín, gây tràn hoặc bỏng

Không nên đổ trực tiếp dầu chiên, nước sốt vừa đun hoặc món xào còn rất nóng vào khay PET thông thường.

Trong hoạt động bán mang đi, doanh nghiệp cần đo nhiệt độ món ăn tại thời điểm đóng gói, thay vì đánh giá bằng cảm giác “ấm” hoặc “không quá nóng”.

Thực phẩm chua có làm PET trở nên độc không?

Không có cơ sở để kết luận mọi thực phẩm có tính acid đều làm PET trở nên nguy hiểm.

PET thường được sử dụng cho nhiều loại đồ uống và thực phẩm có độ acid nhất định. Tuy nhiên, khả năng phù hợp còn phụ thuộc vào:

• Nồng độ acid

• Nhiệt độ

• Thời gian tiếp xúc

• Thành phần dầu hoặc cồn

• Cấu trúc khay

• Các chất phụ gia và lớp phủ

Một phần salad có cà chua được bảo quản lạnh trong vài giờ khác hoàn toàn với nước sốt cà chua nóng được giữ trong khay nhiều ngày.

Yếu tố đáng lưu ý thường không phải acid đứng riêng lẻ, mà là sự kết hợp của acid với nhiệt độ cao và thời gian tiếp xúc dài.

Antimony trong PET có đáng lo ngại không?

Antimony thường được nhắc đến vì một số quy trình sản xuất PET sử dụng hợp chất antimony làm chất xúc tác. Sau quá trình sản xuất, một lượng antimony có thể còn lại trong vật liệu và một phần rất nhỏ có thể di chuyển sang thực phẩm trong những điều kiện nhất định.

Một tổng quan khoa học về chai PET ghi nhận antimony còn dư trong vật liệu và xem xét mức di chuyển sang đồ uống, cho thấy đây là chỉ tiêu có cơ sở khoa học cần kiểm soát chứ không phải tin đồn hoàn toàn vô căn cứ.

Tuy nhiên, cần tránh hai cực đoan:

• Cho rằng PET hoàn toàn không thể thôi nhiễm bất kỳ chất nào

• Cho rằng cứ phát hiện antimony là thực phẩm chắc chắn gây độc

Đánh giá rủi ro phải xem xét:

• Nồng độ đo được

• Giới hạn thôi nhiễm áp dụng

• Lượng thực phẩm tiêu thụ

• Tần suất tiếp xúc

• Thời gian sử dụng

• Nhiệt độ

• Nhóm người sử dụng

Trong quy định châu Âu về vật liệu nhựa tiếp xúc thực phẩm, antimony có giới hạn thôi nhiễm riêng 0,04 mg/kg thực phẩm.

Con số này không nên bị đánh tráo với giới hạn antimony trong nước uống. Hai giới hạn có thể khác nhau vì được xây dựng cho các đối tượng, mô hình phơi nhiễm và khung quản lý khác nhau.

PET có chứa BPA không?

BPA không phải monomer cấu tạo nên PET. PET được tạo thành từ ethylene glycol và terephthalic acid hoặc các dẫn xuất tương ứng.

Tuy nhiên, nhãn “không chứa BPA” không đủ để kết luận khay an toàn trong mọi trường hợp.

Một sản phẩm không có BPA vẫn có thể:

• Không phù hợp với nhiệt độ cao

• Không dùng được trong lò vi sóng

• Có phụ gia không phù hợp

• Có mực in hoặc keo không đạt yêu cầu

• Được làm từ nguồn tái chế không kiểm soát

• Bị sử dụng ngoài phạm vi đã thử nghiệm

“Không BPA” chỉ giải quyết một câu hỏi về thành phần, không thay thế đánh giá an toàn của toàn bộ sản phẩm.

Có nên tái sử dụng khay PET nhiều lần?

Mã tái chế số 1 không có nghĩa khay được thiết kế để dùng nhiều lần.

Ký hiệu này chủ yếu giúp nhận diện PET trong hệ thống phân loại vật liệu. Khả năng tái chế công nghiệp và khả năng tái sử dụng trong gia đình là hai vấn đề khác nhau.

Khay PET dùng một lần thường có:

• Thành mỏng

• Nhiều rãnh nhỏ

• Góc khó vệ sinh

• Khả năng chịu cọ rửa hạn chế

• Khả năng biến dạng khi gặp nước nóng

• Độ bền thấp hơn hộp tái sử dụng

Việc dùng lại có thể làm tăng rủi ro vệ sinh do cặn thực phẩm và vi sinh vật còn lại, ngay cả khi vấn đề thôi nhiễm hóa học không tăng đáng kể.

Không nên tái sử dụng khi

• Khay đã đựng thịt hoặc hải sản sống

• Khay bị nứt, xước hoặc đục

• Có dầu mỡ bám trong góc

• Khay bị biến dạng sau khi rửa

• Khay có mùi không loại bỏ được

• Nhà sản xuất ghi dùng một lần

• Không rõ nguồn gốc sản phẩm

Có thể tận dụng cho mục đích không tiếp xúc thực phẩm

Khay sạch có thể được dùng tạm để:

• Phân loại linh kiện

• Đựng đồ thủ công

• Ươm cây

• Sắp xếp vật dụng nhỏ

Không nên chuyển khay dùng một lần thành hộp thực phẩm sử dụng lâu dài.

Khay PET dùng trong tủ lạnh có an toàn không?

Đây là một trong những ứng dụng phù hợp nhất của nhiều loại khay PET.

PET được ưa chuộng trong tủ mát vì:

• Độ trong cao

• Giữ hình dạng tương đối tốt

• Không dễ hấp thụ mùi trong thời gian ngắn

• Phù hợp trưng bày

• Dễ đóng nắp hoặc dán màng

Các sản phẩm thường được đóng bằng khay PET gồm:

• Salad

• Rau củ cắt sẵn

• Trái cây

• Bánh lạnh

• Sushi

• Thịt nguội

• Phô mai

• Thực phẩm sơ chế

Dù vậy, “dùng trong tủ lạnh” không có nghĩa có thể bảo quản vô thời hạn. Khay chỉ là một phần của hệ thống bảo quản. An toàn thực phẩm còn phụ thuộc vào nhiệt độ tủ, vệ sinh, thời hạn sử dụng và mức độ kín.

Khay PET có cấp đông được không?

Không nên mặc định mọi khay PET đều phù hợp với tủ đông.

Ở nhiệt độ thấp, một số khay mỏng có thể trở nên giòn hơn, dễ nứt khi bị bóp, rơi hoặc va đập. Nắp và màng phủ cũng có thể mất độ kín.

Trước khi cấp đông cần kiểm tra:

• Nhiệt độ tối thiểu nhà sản xuất công bố

• Khả năng chịu va đập ở nhiệt độ thấp

• Độ kín của nắp

• Khoảng trống cho thực phẩm giãn nở

• Hướng dẫn rã đông

• Khả năng chuyển từ đông lạnh sang gia nhiệt

Không nên lấy một khay PET không rõ thông số từ tủ đông rồi cho thẳng vào lò vi sóng. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm khay nứt, biến dạng hoặc mất ổn định.

Khay PET tái chế có kém an toàn hơn PET nguyên sinh không?

Không thể đánh giá chỉ bằng tỷ lệ nguyên liệu tái chế.

Rủi ro của nhựa tái chế chủ yếu liên quan đến:

• Tạp chất từ vòng đời sử dụng trước

• Phân loại sai nguyên liệu

• Hóa chất không dùng cho thực phẩm

• Hiệu quả làm sạch

• Kiểm soát quy trình

• Truy xuất nguồn đầu vào

Một quy trình tái chế được kiểm soát tốt có thể tạo RPET phù hợp với bao bì thực phẩm. Ngược lại, nguyên liệu được quảng cáo là nguyên sinh nhưng không có hồ sơ, phụ gia không rõ nguồn gốc hoặc sản xuất trong điều kiện kém kiểm soát vẫn có thể không đáng tin cậy.

FDA đánh giá nhựa tái chế dùng trong bao bì thực phẩm theo từng quy trình và từng mục đích sử dụng, thay vì chấp thuận mọi loại nhựa tái chế theo một quy tắc chung.

Đối với người mua doanh nghiệp, câu hỏi đúng không phải là “có nhựa tái chế hay không”, mà là:

• Nguồn RPET đến từ đâu?

• Quy trình làm sạch có được đánh giá không?

• Lớp nào tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm?

• Thành phẩm đã thử thôi nhiễm chưa?

• Điều kiện thử có giống thực tế sử dụng không?

Tiêu chuẩn nào liên quan đến khay PET tại Việt Nam?

QCVN 12-1:2011/BYT quy định các yêu cầu về an toàn vệ sinh đối với bao bì, dụng cụ bằng nhựa tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Quy chuẩn được ban hành kèm Thông tư 34/2011/TT-BYT.

Quy chuẩn này không chỉ áp dụng cho nhà sản xuất mà còn liên quan đến tổ chức, cá nhân nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng bao bì, dụng cụ nhựa tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Khi đánh giá khay PET, các phép thử có thể liên quan đến:

• Chỉ tiêu thôi nhiễm tổng

• Kim loại nặng

• Chất thôi nhiễm đặc thù

• Điều kiện ngâm chiết

• Môi trường mô phỏng thực phẩm

• Nhiệt độ và thời gian tiếp xúc

Điểm quan trọng là phiếu kiểm nghiệm phải đúng với:

• Loại khay

• Cấu trúc vật liệu

• Màu sắc

• Độ dày

• Mục đích sử dụng

• Điều kiện tiếp xúc thực phẩm

Phiếu kiểm nghiệm của một loại hạt nhựa hoặc một mẫu khay khác không chứng minh toàn bộ sản phẩm của nhà cung cấp đều đạt yêu cầu.

FDA, HACCP và ISO 22000 có phải chứng nhận an toàn cho khay không?

Đây là điểm nhiều người mua hàng hiểu sai.

“Đạt FDA”

FDA không cấp một huy hiệu chung có tên “chứng nhận FDA cho mọi khay PET”. Sự phù hợp với yêu cầu của FDA thường liên quan đến thành phần được phép sử dụng và điều kiện tiếp xúc thực phẩm cụ thể.

Khi nhà cung cấp nói “đạt FDA”, người mua nên hỏi:

• Căn cứ theo quy định hoặc thông báo nào?

• Áp dụng cho nguyên liệu hay thành phẩm?

• Điều kiện sử dụng là gì?

• Loại thực phẩm nào?

• Có áp dụng cho nhiệt độ cao không?

• Có áp dụng cho nguyên liệu tái chế không?

HACCP

HACCP là hệ thống kiểm soát mối nguy trong quá trình sản xuất. Chứng nhận này cho thấy doanh nghiệp có phương pháp quản lý mối nguy nhưng không thay thế kết quả thử nghiệm của từng loại khay.

ISO 22000

ISO 22000 là tiêu chuẩn hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Nó phản ánh năng lực tổ chức và kiểm soát quy trình, không tự động chứng minh một chiếc khay cụ thể đạt giới hạn thôi nhiễm.

Phiếu thử nghiệm thành phẩm

Đây mới là tài liệu trực tiếp hơn để đánh giá sản phẩm, với điều kiện:

• Mẫu thử đúng sản phẩm

• Phương pháp phù hợp

• Phòng thử nghiệm có năng lực

• Điều kiện thử đại diện cho sử dụng thực tế

• Kết quả còn phù hợp với lô và cấu trúc hiện hành

Cách đọc phiếu kiểm nghiệm khay PET

Không nên chỉ nhìn dòng “Đạt” ở cuối phiếu. Cần kiểm tra ít nhất bảy nội dung.

1. Tên mẫu

Tên mẫu phải đủ chi tiết để nhận biết đúng loại khay, kích thước, màu sắc và cấu trúc.

2. Ngày thử nghiệm

Phiếu quá cũ có thể không phản ánh nguyên liệu hoặc quy trình đang sử dụng.

3. Chỉ tiêu thử

Kiểm tra phiếu có thử đúng các chỉ tiêu áp dụng cho vật liệu và mục đích sử dụng không.

4. Chất mô phỏng thực phẩm

Môi trường mô phỏng phải phù hợp với thực phẩm nước, acid, cồn hoặc dầu mỡ.

5. Nhiệt độ và thời gian

Điều kiện thử phải đại diện cho tình huống thực tế. Khay được thử ở điều kiện nhẹ không nên dùng để suy luận cho thức ăn rất nóng.

6. Giới hạn và kết quả

Cần phân biệt:

• Không phát hiện

• Dưới giới hạn định lượng

• Có phát hiện nhưng dưới giới hạn

• Vượt giới hạn

“Có phát hiện” không tự động đồng nghĩa “không đạt”.

7. Đơn vị đo

Các đơn vị mg/kg, µg/kg, mg/L và µg/L khác nhau rất lớn. Việc bỏ qua đơn vị dễ dẫn đến kết luận sai hàng nghìn lần.

Cách chọn khay PET cho từng loại thực phẩm

Khi nào nên chọn PP thay vì PET?

PP thường được cân nhắc khi cần khả năng chịu nhiệt và hâm nóng tốt hơn. Tuy nhiên, không phải mọi hộp PP đều dùng được trong lò vi sóng.

Nên ưu tiên PP hoặc vật liệu chịu nhiệt chuyên dụng khi:

• Đóng cơm nóng

• Đựng cháo hoặc canh

• Đựng món chiên xào

• Khách hàng cần hâm trực tiếp

• Thức ăn được giữ nóng

• Bao bì phải chịu nhiều chu kỳ nhiệt

Nên ưu tiên PET khi:

• Cần độ trong cao

• Trưng bày trong tủ mát

• Đựng thực phẩm nguội

• Cần hình thức đẹp

• Sản phẩm dùng trong thời gian ngắn

• Không cần hâm trực tiếp

Không có vật liệu tốt nhất cho mọi trường hợp. PET có lợi thế về trưng bày, còn PP thường có lợi thế hơn trong nhiều ứng dụng chịu nhiệt.

Checklist dành cho nhà hàng và cơ sở đóng gói

Trước khi đặt mua số lượng lớn, doanh nghiệp nên xác nhận:

• Tên chính xác của vật liệu

• APET, RPET, CPET hay cấu trúc nhiều lớp

• Tỷ lệ nguyên liệu tái chế

• Lớp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm

• Nhiệt độ rót thực phẩm tối đa

• Nhiệt độ bảo quản tối thiểu

• Thời gian tiếp xúc

• Loại thực phẩm phù hợp

• Khả năng chịu dầu

• Khả năng dùng trong lò vi sóng

• Khả năng dùng trong tủ đông

• Phiếu kiểm nghiệm thành phẩm

• Cơ sở pháp lý áp dụng

• Số lô và khả năng truy xuất

• Hướng dẫn sử dụng cho khách hàng

Doanh nghiệp cũng nên thử nghiệm thực tế bằng chính món ăn của mình. Một khay có thể đạt yêu cầu trong phòng thử nghiệm nhưng vẫn không phù hợp vận hành nếu:

• Thành khay quá mềm khi đóng món

• Nắp bật trong quá trình giao hàng

• Hơi nước làm giảm độ trong

• Dầu làm nắp trượt

• Khay nứt khi xếp chồng

• Màng dán bong khi gặp nhiệt

• Khay biến dạng khi giao hàng xa

An toàn hóa học và khả năng vận hành cần được đánh giá song song.

Checklist nhanh dành cho người tiêu dùng

Trước khi sử dụng, hãy kiểm tra:

• Khay có nguồn gốc rõ ràng không?

• Có ký hiệu tiếp xúc thực phẩm không?

• Có hướng dẫn dùng trong lò vi sóng không?

• Thức ăn đang nguội, ấm hay rất nóng?

• Món ăn có nhiều dầu không?

• Khay có bị cong, đục hoặc nứt không?

• Sản phẩm dùng một lần hay nhiều lần?

• Có cần chuyển sang bát trước khi hâm không?

Nếu không xác định được, lựa chọn an toàn hơn là:

• Để thực phẩm hạ nhiệt trước khi đóng

• Chuyển sang bát chịu nhiệt trước khi hâm

• Không tái sử dụng khay mỏng

• Không dùng khay có dấu hiệu hư hỏng

Những hiểu lầm phổ biến cần loại bỏ

Khay PET số 1 luôn độc

Sai. Mã số 1 là ký hiệu nhận diện PET trong hệ thống phân loại vật liệu, không phải thang đo độc tính.

Khay PET số 1 dùng được đúng một lần vì sau đó sẽ tiết độc

Không hoàn toàn chính xác. Nhiều khay PET được thiết kế dùng một lần do cấu trúc mỏng và khó vệ sinh. Lý do không nên dùng lại bao gồm cả vệ sinh, độ bền và phạm vi thiết kế, không chỉ riêng thôi nhiễm hóa học.

Khay không biến dạng nghĩa là chịu nhiệt

Sai. Một khay có thể giữ nguyên hình dạng nhưng chưa được thử nghiệm cho điều kiện đó.

Thấy biểu tượng chiếc nĩa và ly là dùng được trong lò vi sóng

Sai. Biểu tượng tiếp xúc thực phẩm không đồng nghĩa với biểu tượng dùng trong lò vi sóng.

Khay nguyên sinh luôn an toàn hơn khay tái chế

Không nhất thiết. Chất lượng phụ thuộc vào toàn bộ quy trình và hồ sơ kiểm soát.

Có chứng nhận HACCP là không cần kiểm nghiệm khay

Sai. HACCP quản lý quy trình; thử nghiệm thôi nhiễm đánh giá sản phẩm.

Thực phẩm chua không được dùng PET

Không chính xác. Cần đánh giá cả nhiệt độ, thời gian và điều kiện sử dụng, không thể kết luận chỉ dựa trên vị chua.

Khay định hình nhựa PET an toàn khi được sản xuất đúng tiêu chuẩn và sử dụng đúng mục đích. Với thực phẩm nguội, thực phẩm lạnh, bánh, rau củ, trái cây, salad và các sản phẩm cần trưng bày trong suốt, PET là lựa chọn phù hợp và thực tế.

Rủi ro xuất hiện khi người dùng đánh đồng “dùng được cho thực phẩm” với “chịu được mọi nhiệt độ”. Khay APET thông thường không nên được mặc định là phù hợp với thức ăn đang sôi, dầu nóng, lò vi sóng, lò nướng hoặc sử dụng nhiều lần.

Để lựa chọn đúng, không nên chỉ nhìn mã nhựa số 1. Cần kiểm tra loại PET, cấu trúc khay, giới hạn nhiệt độ, nhóm thực phẩm, thời gian tiếp xúc và tài liệu kiểm nghiệm thành phẩm.

Với người tiêu dùng, nguyên tắc đơn giản là: không có hướng dẫn chịu nhiệt thì không hâm trực tiếp.

Với nhà hàng và cơ sở đóng gói, nguyên tắc quan trọng hơn là: chọn khay dựa trên nhiệt độ món ăn tại thời điểm đóng gói và hành trình sử dụng thực tế, không chỉ dựa trên giá hoặc hình thức.