ROI bao nhiêu là tốt?

Vì vậy, không thể kết luận một cách tuyệt đối rằng ROI 10%, 20% hay 30% luôn tốt. ROI 15% trong một năm có thể hấp dẫn, nhưng ROI 15% trong năm năm có thể không đủ. Tương tự, ROI 12% có thể phù hợp với dự án ổn định, nhưng không đủ hấp dẫn đối với dự án có xác suất thất bại cao.

Nguyên tắc quan trọng nhất là:

ROI chỉ thực sự tốt khi ROI quy đổi theo cùng kỳ hạn cao hơn tỷ suất sinh lời yêu cầu của dự án và dự án có NPV dương.

Không có một mức ROI tốt áp dụng cho mọi dự án

ROI, viết tắt của Return on Investment, đo lường lợi nhuận thu được so với số vốn đã đầu tư:

ROI = Lợi nhuận ròng / Tổng vốn đầu tư × 100%

Ví dụ, doanh nghiệp đầu tư 1 tỷ đồng và thu được 200 triệu đồng lợi nhuận ròng thì:

ROI = 200 triệu / 1 tỷ × 100% = 20%

Con số 20% cho biết dự án tạo ra 0,2 đồng lợi nhuận trên mỗi đồng vốn đầu tư. Tuy nhiên, phép tính này chưa cho biết lợi nhuận được tạo ra trong bao lâu, dòng tiền xuất hiện vào thời điểm nào và dự án phải chịu mức rủi ro ra sao.

Đó là lý do hai dự án cùng có ROI 20% chưa chắc có chất lượng tương đương:

·         Dự án A đạt ROI 20% sau một năm

·         Dự án B đạt ROI 20% sau ba năm

·         Dự án C đạt ROI 20% nhưng có khả năng thất bại cao

·         Dự án D đạt ROI 20% với dòng tiền ổn định và có tài sản thanh lý

Nếu chỉ nhìn vào ROI tổng, cả bốn dự án có vẻ ngang nhau. Khi xét thời gian, rủi ro và dòng tiền, kết luận có thể hoàn toàn khác.

CFA Institute xem NPV và IRR là hai công cụ quan trọng trong đánh giá dự án: NPV phản ánh giá trị mà dự án có thể làm tăng thêm cho doanh nghiệp, còn IRR thể hiện tỷ suất sinh lời có thể so sánh với mức lợi nhuận tối thiểu yêu cầu.

Khi nào một mức ROI được xem là phù hợp?

Một mức ROI có thể được xem là phù hợp khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau.

ROI cao hơn chi phí vốn

Chi phí vốn là mức lợi nhuận tối thiểu cần đạt để bù đắp chi phí huy động tiền từ chủ sở hữu và chủ nợ. Trong đánh giá dự án, chi phí vốn thường được dùng làm tỷ lệ chiết khấu hoặc nền tảng để xác định hurdle rate — tỷ suất sinh lời tối thiểu mà dự án phải vượt qua.

Theo tài liệu của Aswath Damodaran, chi phí vốn là mức hurdle rate tối thiểu dùng để quyết định có nên đầu tư vào một dự án hay không.

Giả sử doanh nghiệp có chi phí vốn 10% mỗi năm:

·         ROI kỳ vọng 7% thường không đủ vì thấp hơn chi phí vốn

·         ROI kỳ vọng 10% chỉ vừa đạt điểm hòa vốn về yêu cầu sinh lời

·         ROI kỳ vọng 14% tạo ra biên lợi nhuận 4 điểm phần trăm trên chi phí vốn

·         ROI kỳ vọng 20% tạo ra biên an toàn lớn hơn, nếu các giả định dòng tiền đáng tin cậy

Tuy nhiên, không nên so sánh ROI tổng của dự án nhiều năm với chi phí vốn theo năm. Trước tiên phải quy đổi ROI về tỷ suất sinh lời hằng năm hoặc sử dụng IRR.

ROI đủ bù đắp rủi ro

Dự án càng rủi ro thì mức lợi nhuận yêu cầu càng cao. Một dự án có hợp đồng dài hạn, khách hàng ổn định và dòng tiền dự báo đáng tin cậy có thể được chấp nhận với mức sinh lời thấp hơn dự án thử nghiệm sản phẩm mới.

Có thể mô hình hóa yêu cầu này như sau:

Tỷ suất sinh lời yêu cầu = Chi phí vốn cơ sở Phần bù rủi ro dự án

Ví dụ:

·         Chi phí vốn cơ sở: 9%

·         Phần bù rủi ro dự án: 4%

·         Tỷ suất sinh lời yêu cầu: 13%

Trong trường hợp này, ROI quy đổi hằng năm 11% chưa chắc phù hợp dù vẫn cao hơn lãi suất vay. Dự án phải tạo ra mức sinh lời trên 13% hoặc có những lợi ích chiến lược đủ lớn để bù phần thiếu hụt.

Việc áp dụng cùng một chi phí vốn cho mọi dự án có thể dẫn đến quyết định sai: dự án rủi ro cao dễ được đánh giá quá tích cực, còn dự án an toàn có thể bị yêu cầu mức sinh lời không cần thiết. Damodaran nhấn mạnh hurdle rate phải phù hợp với rủi ro của khoản đầu tư và loại dòng tiền đang được đánh giá.

ROI được quy đổi về cùng khoảng thời gian

ROI không tự phản ánh giá trị thời gian của tiền. Vì vậy, khi so sánh các dự án có thời hạn khác nhau, cần sử dụng ROI hằng năm, IRR hoặc NPV.

Giả sử hai dự án đều có ROI tổng là 30%:

·         Dự án A hoàn thành trong một năm

·         Dự án B hoàn thành trong ba năm

ROI hằng năm theo phương pháp lãi kép của dự án B là:

ROI hằng năm = (1 30%)^(1/3) − 1 ≈ 9,14%

Như vậy, dự án A tạo ra 30% mỗi năm, còn dự án B chỉ tạo ra khoảng 9,14% mỗi năm. Nếu chi phí vốn là 10%, dự án B có thể không đạt yêu cầu dù ROI tổng nhìn bề ngoài khá cao.

Việc chuẩn hóa thời gian đặc biệt quan trọng khi so sánh các khoản đầu tư có thời hạn khác nhau. ROI 20% trong ba năm không tương đương ROI 10% trong một năm.

Dự án có NPV dương

ROI cao không đồng nghĩa dự án tạo ra nhiều giá trị tuyệt đối.

Ví dụ:

·         Dự án A cần 100 triệu đồng, tạo lợi nhuận 50 triệu đồng, ROI 50%

·         Dự án B cần 10 tỷ đồng, tạo lợi nhuận 2 tỷ đồng, ROI 20%

Dự án A có ROI cao hơn, nhưng dự án B tạo ra giá trị tuyệt đối lớn hơn nhiều. Nếu doanh nghiệp có đủ vốn và rủi ro được kiểm soát, chỉ chọn dự án A vì ROI cao có thể khiến doanh nghiệp bỏ qua cơ hội tạo giá trị lớn hơn.

NPV giải quyết vấn đề này bằng cách quy đổi dòng tiền tương lai về giá trị hiện tại:

NPV = Giá trị hiện tại của dòng tiền vào − Giá trị hiện tại của dòng tiền ra

Nguyên tắc ra quyết định:

·         NPV > 0: Dự án dự kiến tạo thêm giá trị

·         NPV = 0: Dự án vừa đạt mức sinh lời yêu cầu

·         NPV < 0: Dự án không bù được chi phí vốn theo các giả định hiện tại

NPV sử dụng tỷ lệ chiết khấu và chuỗi dòng tiền tương lai để xác định giá trị hiện tại của khoản đầu tư.

Các khoảng ROI chỉ nên dùng để sàng lọc ban đầu

Trong thực tế, doanh nghiệp có thể xây dựng các khoảng tham khảo nội bộ để sàng lọc dự án. Một cách phân loại minh họa đối với ROI hằng năm sau khi đã chuẩn hóa thời gian là:

Các khoảng trên không phải tiêu chuẩn chung cho mọi ngành. Chúng chỉ minh họa cách đánh giá ROI theo chênh lệch so với tỷ suất sinh lời yêu cầu, thay vì sử dụng một con số tuyệt đối.

Chẳng hạn, nếu hurdle rate của dự án là 12%:

·         ROI 9%: Không đạt

·         ROI 12%: Vừa đạt ngưỡng

·         ROI 15%: Có biên an toàn 3 điểm phần trăm

·         ROI 20%: Có biên an toàn 8 điểm phần trăm

·         ROI 40%: Hấp dẫn về lý thuyết nhưng cần kiểm tra lại giả định

Một ROI rất cao đôi khi xuất phát từ việc chưa tính đủ chi phí vận hành, vốn lưu động, thuế, chi phí bảo trì, chi phí triển khai hoặc giá trị thời gian của tiền.

Cách xác định ROI mục tiêu cho một dự án

Bước 1: Xác định tổng vốn đầu tư thực tế

Tổng vốn đầu tư không chỉ gồm giá mua thiết bị hoặc ngân sách triển khai ban đầu. Tùy dự án, cần tính thêm:

·         Chi phí xây dựng và lắp đặt

·         Chi phí phần mềm và tích hợp hệ thống

·         Chi phí tuyển dụng và đào tạo

·         Chi phí marketing ban đầu

·         Vốn lưu động

·         Chi phí quản lý dự án

·         Chi phí bảo trì

·         Thuế và phí

·         Chi phí dự phòng

·         Giá trị tài sản thanh lý

Bỏ sót chi phí làm mẫu số đầu tư thấp hơn thực tế và khiến ROI bị thổi phồng.

Bước 2: Dự báo dòng tiền thay vì chỉ dùng lợi nhuận kế toán

Đánh giá dự án nên tập trung vào dòng tiền tăng thêm do dự án tạo ra. Lợi nhuận kế toán có thể bị ảnh hưởng bởi khấu hao, thời điểm ghi nhận doanh thu và các chính sách kế toán.

Cần xác định:

·         Dòng tiền vào tăng thêm

·         Chi phí vận hành tăng thêm

·         Thuế phát sinh

·         Vốn lưu động bổ sung

·         Chi phí thay thế tài sản

·         Dòng tiền thu hồi cuối dự án

ACCA lưu ý rằng chỉ tiêu lợi nhuận kế toán không giống các phương pháp đánh giá dựa trên dòng tiền như NPV.

Bước 3: Xác định hurdle rate

Hurdle rate nên phản ánh:

·         Chi phí vốn của doanh nghiệp

·         Rủi ro riêng của dự án

·         Cơ cấu tài trợ bằng vốn vay và vốn chủ sở hữu

·         Kỳ hạn đầu tư

·         Rủi ro quốc gia hoặc thị trường

·         Mức độ bất định của dòng tiền

·         Chi phí cơ hội của nguồn vốn

Không nên dùng một hurdle rate duy nhất cho dự án an toàn và dự án đầu cơ.

Bước 4: Tính ROI tổng và ROI hằng năm

ROI tổng giúp nhìn nhanh hiệu quả toàn kỳ. ROI hằng năm giúp so sánh với chi phí vốn và các dự án có thời hạn khác nhau.

Công thức quy đổi:

ROI hằng năm = (1 ROI tổng)^(1/n) − 1

Trong đó, n là số năm đầu tư.

Bước 5: Tính thêm NPV, IRR và thời gian hoàn vốn

Không nên phê duyệt dự án chỉ bằng ROI. Bộ chỉ tiêu tối thiểu nên gồm:

·         ROI để đo lợi nhuận tương đối

·         NPV để đo giá trị tuyệt đối được tạo ra

·         IRR để đo tỷ suất sinh lời nội tại

·         Thời gian hoàn vốn để đánh giá tốc độ thu hồi vốn

·         Kịch bản rủi ro để kiểm tra độ bền của kết quả

IRR là tỷ lệ chiết khấu làm NPV của dự án bằng 0. Khi IRR cao hơn tỷ lệ mục tiêu đã đặt trước, dự án có thể được chấp nhận; khi IRR thấp hơn mục tiêu, dự án thường bị loại.

Bước 6: Kiểm tra nhiều kịch bản

ROI dự báo chỉ đáng tin cậy khi các giả định đầu vào đủ thận trọng. Doanh nghiệp nên tính ít nhất ba kịch bản:

·         Kịch bản cơ sở

·         Kịch bản tích cực

·         Kịch bản bất lợi

Các biến cần kiểm tra thường gồm:

·         Doanh thu

·         Giá bán

·         Sản lượng

·         Biên lợi nhuận

·         Chi phí đầu tư

·         Chi phí vận hành

·         Thời gian chậm tiến độ

·         Tỷ lệ giữ chân khách hàng

·         Giá trị thanh lý

Một dự án có ROI cơ sở 25% nhưng giảm xuống âm khi doanh thu thấp hơn 10% có thể rủi ro hơn dự án có ROI 16% nhưng vẫn duy trì NPV dương trong kịch bản bất lợi.

Ví dụ đánh giá một dự án cụ thể

Một doanh nghiệp dự kiến đầu tư 2 tỷ đồng vào hệ thống tự động hóa. Dự án tạo ra dòng tiền ròng 600 triệu đồng mỗi năm trong bốn năm và không có giá trị thanh lý.

Tổng dòng tiền nhận được:

600 triệu × 4 năm = 2,4 tỷ đồng

Lợi nhuận ròng đơn giản:

2,4 tỷ − 2 tỷ = 400 triệu đồng

ROI tổng:

400 triệu / 2 tỷ × 100% = 20%

Nếu chỉ nhìn vào ROI tổng, dự án có vẻ sinh lời. Tuy nhiên, ROI 20% được tạo ra trong bốn năm.

ROI quy đổi hằng năm:

(1 20%)^(1/4) − 1 ≈ 4,66%

Nếu doanh nghiệp yêu cầu mức sinh lời 10% mỗi năm, dự án này không đạt yêu cầu khi đánh giá theo ROI hằng năm. Dòng tiền cũng cần được chiết khấu để tính NPV chính xác.

Ví dụ cho thấy mức ROI “tốt” không thể tách rời thời gian. Một tỷ lệ tương đối cao trong thời gian dài vẫn có thể thấp hơn chi phí vốn.

Những sai lầm thường gặp khi đánh giá ROI

Dùng một ngưỡng cố định cho mọi dự án

Quy tắc như “ROI trên 20% là tốt” bỏ qua thời gian, rủi ro, ngành nghề và chi phí vốn. Ngưỡng phù hợp phải được xây dựng cho từng nhóm dự án.

So sánh ROI của các kỳ hạn khác nhau

ROI ba tháng, một năm và năm năm không thể so sánh trực tiếp. Cần quy đổi về cùng đơn vị thời gian.

Không tính toàn bộ chi phí

Chi phí nhân sự nội bộ, vốn lưu động, bảo trì, thuế và chi phí cơ hội thường bị bỏ sót, khiến ROI dự báo cao hơn thực tế.

Chỉ dựa vào kịch bản thuận lợi

Dự báo doanh thu cao nhưng không kiểm tra tình huống chậm tiến độ hoặc tăng chi phí có thể tạo cảm giác an toàn giả.

Đồng nhất ROI cao với dự án tốt

ROI cao có thể đi kèm quy mô lợi nhuận nhỏ, rủi ro lớn hoặc dòng tiền đến quá muộn. Quyết định cuối cùng cần xét cả NPV, IRR, thời gian hoàn vốn và giới hạn nguồn lực.

ROI tốt không phải là ROI đạt một tỷ lệ cố định, mà là ROI cao hơn mức sinh lời yêu cầu sau khi đã điều chỉnh theo thời gian và rủi ro.

Để đánh giá một dự án, doanh nghiệp nên áp dụng ba điều kiện cốt lõi:

·         ROI hằng năm cao hơn hurdle rate

·         IRR cao hơn chi phí vốn phù hợp với rủi ro

·         NPV lớn hơn 0 trong kịch bản cơ sở và vẫn chấp nhận được trong kịch bản bất lợi

Do đó, ROI 10% có thể tốt với một dự án ổn định có chi phí vốn 7%, trong khi ROI 20% vẫn có thể không phù hợp nếu dự án kéo dài nhiều năm hoặc có rủi ro rất cao. Mức ROI đúng phải được xác định từ chi phí vốn, thời hạn, rủi ro và dòng tiền của chính dự án.