Cách thẩm định kỹ thuật dự án

Một phương án có thể tiên tiến về công nghệ nhưng vẫn không khả thi nếu thiếu nguồn nguyên liệu, không tương thích với hạ tầng hiện có, phụ thuộc vào thiết bị khó bảo trì hoặc đòi hỏi năng lực vận hành vượt quá khả năng của chủ đầu tư. Vì vậy, thẩm định kỹ thuật phải kiểm tra cả tính đúng đắn của từng cấu phần và tính đồng bộ của toàn bộ hệ thống.

Kết quả thẩm định cần trả lời được ba vấn đề:

·         Phương án kỹ thuật có thực hiện được trong điều kiện cụ thể của dự án hay không

·         Các thông số, giả định và giải pháp đã có đủ căn cứ kiểm chứng hay chưa

·         Những rủi ro kỹ thuật nào có thể làm thay đổi công suất, tiến độ, chi phí hoặc hiệu quả dự án

Xác định phạm vi và căn cứ thẩm định

Trước khi đánh giá chi tiết, cần xác định rõ dự án đang ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật hay chuẩn bị thi công. Mức độ chi tiết của hồ sơ và tiêu chí thẩm định ở mỗi giai đoạn không giống nhau.

Ở giai đoạn nghiên cứu khả thi, trọng tâm là kiểm tra sự hợp lý của phương án công nghệ, quy mô, địa điểm, nhu cầu hạ tầng và tổng mức đầu tư. Khi dự án đã bước sang thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công, việc thẩm định phải đi sâu hơn vào thông số tính toán, cấu tạo, khả năng chịu lực, cấu hình thiết bị, tiêu chuẩn vật liệu, biện pháp thi công và dự toán.

Các căn cứ cần tập hợp gồm:

·         Mục tiêu, sản phẩm đầu ra và yêu cầu vận hành của dự án

·         Hồ sơ khảo sát, báo cáo nghiên cứu khả thi và các tài liệu thiết kế

·         Quy hoạch, điều kiện địa điểm và thỏa thuận đấu nối hạ tầng

·         Tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật áp dụng

·         Báo giá, thông số thiết bị và tài liệu của nhà cung cấp

·         Kết quả thử nghiệm, mô phỏng, dự án tương tự hoặc dữ liệu vận hành

·         Yêu cầu về môi trường, phòng cháy, an toàn lao động và quản lý chuyên ngành

Đối với dự án xây dựng tại Việt Nam, Nghị định 175/2024/NĐ-CP là một trong những văn bản điều chỉnh hoạt động quản lý xây dựng và việc thẩm định hồ sơ dự án theo phạm vi áp dụng tương ứng.

Không nên thẩm định bằng một danh mục kiểm tra chung cho mọi dự án. Căn cứ đánh giá phải được điều chỉnh theo ngành, loại công trình, cấp độ rủi ro, quy mô vốn và mức độ phức tạp của công nghệ.

Kiểm tra mục tiêu, sản phẩm và công suất dự án

Nội dung đầu tiên cần làm rõ là phương án kỹ thuật có thực sự đáp ứng mục tiêu đầu tư hay không. Mọi lựa chọn về công nghệ, thiết bị và quy mô đều phải xuất phát từ sản phẩm hoặc dịch vụ mà dự án dự kiến cung cấp.

Kiểm tra yêu cầu đối với sản phẩm đầu ra

Cần xác định cụ thể:

·         Chủng loại và đặc tính của sản phẩm

·         Tiêu chuẩn chất lượng phải đạt

·         Sản lượng thiết kế và sản lượng thương mại dự kiến

·         Tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu

·         Mức tiêu hao nguyên liệu và năng lượng

·         Điều kiện bảo quản, vận chuyển hoặc phân phối

·         Yêu cầu kiểm soát chất lượng trong quá trình sản xuất

Nếu hồ sơ chỉ nêu sản phẩm ở mức khái quát mà không xác định chỉ tiêu kỹ thuật, người thẩm định sẽ không có cơ sở kiểm tra công nghệ và thiết bị có phù hợp hay không.

Kiểm tra căn cứ lựa chọn công suất

Công suất phải được đánh giá trên ít nhất ba cấp độ:

·         Công suất danh nghĩa theo thiết kế

·         Công suất khả dụng trong điều kiện vận hành thực tế

·         Sản lượng thương mại sau khi tính thời gian dừng máy, bảo trì và tỷ lệ hao hụt

Ví dụ, một dây chuyền có công suất danh nghĩa 100 đơn vị mỗi giờ không đồng nghĩa với việc dự án sẽ tạo ra 876.000 đơn vị mỗi năm khi vận hành 8.760 giờ. Sản lượng thực tế còn phụ thuộc vào số ca làm việc, thời gian bảo dưỡng, tốc độ khởi động, tỷ lệ sản phẩm lỗi, sự ổn định của nguyên liệu và khả năng tiêu thụ.

Cần kiểm tra công suất của từng công đoạn để phát hiện “nút thắt cổ chai”. Nếu công đoạn chính đạt 100 đơn vị mỗi giờ nhưng khâu đóng gói chỉ đạt 70 đơn vị mỗi giờ thì công suất thực tế của toàn hệ thống không thể được tính theo công đoạn chính.

Thẩm định phương án công nghệ

Công nghệ là nội dung trung tâm của thẩm định kỹ thuật, đặc biệt đối với dự án sản xuất, năng lượng, xử lý môi trường, khai khoáng, công nghệ thông tin và hạ tầng kỹ thuật.

Đánh giá mức độ phù hợp của công nghệ

Công nghệ không nhất thiết phải mới nhất, nhưng phải phù hợp với:

·         Quy mô và mục tiêu của dự án

·         Đặc tính nguyên liệu đầu vào

·         Yêu cầu chất lượng sản phẩm

·         Điều kiện khí hậu và môi trường vận hành

·         Trình độ của nhân lực vận hành

·         Khả năng cung cấp phụ tùng và dịch vụ kỹ thuật

·         Năng lực tài chính của chủ đầu tư

·         Các giới hạn về phát thải, tiếng ồn, chất thải và an toàn

Một công nghệ tự động hóa cao có thể giảm lao động trực tiếp nhưng làm tăng chi phí đầu tư, yêu cầu nhân sự chuyên môn và mức độ phụ thuộc vào nhà cung cấp. Ngược lại, công nghệ đơn giản có thể dễ vận hành nhưng tiêu hao nhiều nguyên liệu, khó kiểm soát chất lượng hoặc không đáp ứng yêu cầu môi trường.

Kiểm tra mức độ hoàn thiện và khả năng kiểm chứng

Cần yêu cầu bằng chứng cho các tuyên bố về hiệu suất, độ ổn định và mức tiêu hao. Bằng chứng có thể là:

·         Tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất

·         Kết quả chạy thử hoặc thử nghiệm độc lập

·         Dữ liệu từ nhà máy hoặc dự án đang vận hành

·         Chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn

·         Báo cáo kiểm định

·         Mô hình mô phỏng hoặc tính toán chuyên ngành

·         Cam kết bảo hành và bảo đảm hiệu năng

Không nên chấp nhận các nhận định như “công nghệ tiên tiến”, “tiết kiệm năng lượng” hoặc “vận hành ổn định” nếu hồ sơ không nêu rõ chỉ tiêu đo lường, điều kiện thử nghiệm và giá trị bảo đảm.

Đánh giá quyền sử dụng và khả năng chuyển giao

Đối với công nghệ được chuyển giao hoặc phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài, cần xem xét:

·         Quyền sử dụng công nghệ và phần mềm điều khiển

·         Phạm vi chuyển giao tài liệu kỹ thuật

·         Khả năng đào tạo nhân sự

·         Quyền truy cập mã nguồn hoặc dữ liệu cần thiết

·         Thời gian hỗ trợ kỹ thuật

·         Nguồn cung linh kiện thay thế

·         Điều kiện nâng cấp và mở rộng

·         Rủi ro bị khóa vào một nhà cung cấp

Một hệ thống có thể vận hành tốt trong thời gian bảo hành nhưng trở thành rủi ro dài hạn nếu chủ đầu tư không có quyền tự bảo trì hoặc không thể mua linh kiện từ nguồn khác.

Đánh giá địa điểm và điều kiện xây dựng

Địa điểm không chỉ là vị trí đặt dự án mà còn là tập hợp các điều kiện vật lý và hạ tầng ảnh hưởng trực tiếp đến giải pháp kỹ thuật.

Kiểm tra điều kiện tự nhiên

Các thông tin cần xem xét tùy loại dự án gồm:

·         Địa hình và cao độ

·         Địa chất công trình

·         Địa chất thủy văn

·         Mực nước ngầm

·         Khả năng ngập lụt

·         Gió, mưa, nhiệt độ và độ ẩm

·         Nguy cơ sạt lở, xói lở hoặc động đất

·         Điều kiện tiếp cận công trường

Dữ liệu khảo sát phải đủ về số lượng, vị trí và độ sâu để đại diện cho khu vực xây dựng. Sử dụng dữ liệu sơ bộ hoặc dữ liệu từ khu đất lân cận có thể tạo sai số lớn khi lựa chọn móng, tính khối lượng xử lý nền và lập dự toán.

Kiểm tra sự phù hợp của tổng mặt bằng

Tổng mặt bằng phải bảo đảm:

·         Luồng người, nguyên liệu, sản phẩm và chất thải không xung đột

·         Khoảng cách vận chuyển nội bộ hợp lý

·         Có không gian bảo trì và thay thế thiết bị

·         Có đường tiếp cận cho phương tiện chữa cháy và cứu hộ

·         Bảo đảm khoảng cách an toàn cần thiết

·         Có khả năng thoát nước và chống ngập

·         Có quỹ đất cho hạ tầng phụ trợ hoặc mở rộng khi cần

Một mặt bằng có thể bố trí vừa các hạng mục nhưng vẫn không đạt yêu cầu vận hành nếu thiếu hành lang kỹ thuật, vị trí nâng hạ thiết bị hoặc khu vực tập kết khi bảo trì.

Kiểm tra giải pháp thiết kế và sự đồng bộ giữa các bộ môn

Việc thẩm định không nên giới hạn ở kiểm tra riêng từng bản vẽ. Cần đánh giá sự phối hợp giữa kiến trúc, kết cấu, công nghệ, cơ điện, cấp thoát nước, phòng cháy và hạ tầng ngoài nhà.

Kiểm tra cơ sở tính toán

Đối với mỗi giải pháp quan trọng, hồ sơ cần thể hiện:

·         Dữ liệu đầu vào

·         Tiêu chuẩn hoặc phương pháp tính

·         Tổ hợp tải trọng và trường hợp bất lợi

·         Giả định thiết kế

·         Hệ số an toàn

·         Kết quả tính toán

·         Điều kiện áp dụng và giới hạn của kết quả

Nếu thay đổi một giả định có thể làm thay đổi đáng kể kích thước kết cấu, công suất thiết bị hoặc chi phí, giả định đó phải được kiểm chứng bằng khảo sát, thử nghiệm hoặc tài liệu có thẩm quyền.

Kiểm tra xung đột thiết kế

Những xung đột thường gặp gồm:

·         Đường ống hoặc ống gió đi qua kết cấu chịu lực

·         Không đủ chiều cao lắp đặt thiết bị

·         Không có không gian tháo lắp khi bảo trì

·         Công suất cấp điện không đáp ứng phụ tải

·         Hệ thống thoát nước không phù hợp cao độ

·         Tải trọng thiết bị chưa được đưa vào tính kết cấu

·         Yêu cầu công nghệ không được phản ánh trong kiến trúc

·         Thiết bị của các hệ thống không kết nối được với nhau

Với dự án phức tạp, mô hình hóa thông tin công trình, kiểm tra giao cắt hoặc mô phỏng vận hành có thể giúp phát hiện xung đột trước khi thi công. Tuy nhiên, công cụ không thay thế trách nhiệm kiểm tra dữ liệu đầu vào và logic thiết kế.

Thẩm định máy móc và thiết bị

Danh mục thiết bị phải được xem xét như một hệ thống hoàn chỉnh, không phải tập hợp các sản phẩm mua sắm độc lập.

Kiểm tra thông số và cấu hình

Mỗi thiết bị chính cần được kiểm tra về:

·         Công suất và dải vận hành

·         Hiệu suất tại tải thiết kế và tải một phần

·         Điện áp, nhiên liệu hoặc nguồn năng lượng sử dụng

·         Mức tiêu hao

·         Vật liệu chế tạo

·         Điều kiện môi trường cho phép

·         Tuổi thọ thiết kế

·         Chu kỳ bảo trì

·         Yêu cầu lắp đặt

·         Khả năng kết nối và điều khiển

·         Tiêu chuẩn chế tạo, thử nghiệm và nghiệm thu

Không nên lựa chọn thiết bị chỉ theo công suất cực đại. Thiết bị vận hành thường xuyên ở tải quá thấp có thể giảm hiệu suất, trong khi thiết bị không có công suất dự phòng có thể làm toàn bộ dây chuyền ngừng hoạt động khi xảy ra sự cố.

Kiểm tra tính đồng bộ

Cần đối chiếu:

·         Công suất giữa thiết bị đầu nguồn và cuối nguồn

·         Giao diện cơ khí, điện và điều khiển

·         Hệ đơn vị và tiêu chuẩn kết nối

·         Phiên bản phần mềm

·         Điều kiện truyền thông

·         Nhu cầu thiết bị dự phòng

·         Phụ tùng ban đầu và dụng cụ chuyên dùng

·         Yêu cầu kiểm định trước khi vận hành

Đối với thiết bị nhập khẩu, phải tính cả thời gian vận chuyển, thủ tục chuyên ngành, lắp đặt, hiệu chỉnh, đào tạo, chạy thử và xử lý lỗi. Chỉ căn cứ vào thời gian giao hàng do nhà cung cấp báo có thể dẫn đến đánh giá thiếu tiến độ thực tế.

Thẩm định nhu cầu nguyên liệu, năng lượng và hạ tầng

Phương án kỹ thuật chỉ khả thi khi các nguồn đầu vào được bảo đảm về số lượng, chất lượng và tính liên tục.

Kiểm tra nguyên liệu và vật tư

Cần xác định:

·         Định mức tiêu hao

·         Tiêu chuẩn chất lượng đầu vào

·         Nguồn cung và năng lực của nhà cung cấp

·         Biến động chất lượng theo thời gian

·         Khoảng cách và phương thức vận chuyển

·         Nhu cầu dự trữ

·         Khả năng sử dụng nguồn thay thế

·         Tỷ lệ hao hụt và phế phẩm

Định mức phải được đối chiếu với cân bằng vật chất, thông số công nghệ, dữ liệu vận hành hoặc dự án tương tự. Nếu định mức được đặt quá thấp, nhu cầu vốn lưu động và chi phí vận hành sẽ bị đánh giá thiếu.

Kiểm tra năng lượng và tiện ích

Các hệ thống cần xem xét có thể bao gồm:

·         Điện

·         Nước

·         Nhiên liệu

·         Khí nén

·         Hơi

·         Làm mát

·         Thông gió

·         Viễn thông

·         Hệ thống dữ liệu

·         Thu gom và xử lý chất thải

Phải kiểm tra cả nhu cầu trung bình, nhu cầu cực đại và yêu cầu dự phòng. Một hệ thống cấp điện đáp ứng tổng công suất lắp đặt chưa chắc đáp ứng được dòng khởi động, tải đỉnh hoặc yêu cầu duy trì cho các thiết bị quan trọng khi mất điện.

Ngoài công suất nguồn, cần có căn cứ về điểm đấu nối, chất lượng dịch vụ, thời gian gián đoạn cho phép và trách nhiệm đầu tư phần hạ tầng kết nối.

Đánh giá khả năng thi công, lắp đặt và chạy thử

Một thiết kế đúng về nguyên lý chưa chắc thi công được trong điều kiện thực tế. Thẩm định phải kiểm tra phương án biến thiết kế thành công trình hoặc hệ thống có thể vận hành.

Các nội dung chính gồm:

·         Trình tự thi công và lắp đặt

·         Điều kiện mặt bằng

·         Khả năng huy động nhân lực và thiết bị

·         Biện pháp vận chuyển cấu kiện hoặc thiết bị siêu trường, siêu trọng

·         Khả năng thi công trong mùa mưa hoặc điều kiện bất lợi

·         Yêu cầu dừng hoạt động của hệ thống hiện hữu

·         Điểm kiểm tra, thử nghiệm và nghiệm thu

·         Điều kiện chạy thử không tải, có tải và chạy thử liên động

·         Tiêu chí xác nhận hoàn thành

·         Phương án khắc phục khi không đạt hiệu năng

Cần xác định rõ ranh giới trách nhiệm giữa nhà thầu xây dựng, nhà cung cấp thiết bị, đơn vị tích hợp và đơn vị vận hành. Nếu không có một đầu mối chịu trách nhiệm về hiệu năng toàn hệ thống, lỗi giao diện giữa các gói thầu có thể không được xử lý triệt để.

Kiểm tra tiến độ kỹ thuật của dự án

Tiến độ phải được xây dựng từ quan hệ phụ thuộc giữa các công việc, thay vì chỉ chia tổng thời gian theo các giai đoạn chung.

Cần xem xét:

·         Thời gian khảo sát và thiết kế

·         Thời gian thẩm tra, thẩm định và hoàn thành thủ tục

·         Thời gian lựa chọn nhà thầu

·         Thời gian sản xuất thiết bị

·         Thời gian vận chuyển và thông quan

·         Thời gian chuẩn bị mặt bằng

·         Trình tự xây dựng, lắp đặt và tích hợp

·         Thời gian thử nghiệm, hiệu chỉnh và đào tạo

·         Điều kiện thời tiết và mùa vụ

·         Dự phòng cho các công việc có độ bất định cao

Đường găng của tiến độ phải được xác định rõ. Đặc biệt cần chú ý thiết bị chế tạo theo đơn hàng, hạng mục phụ thuộc giấy phép, công tác xử lý nền và các hoạt động chỉ có thể thực hiện sau khi hệ thống hiện hữu dừng vận hành.

Một tiến độ khả thi phải có mốc kiểm soát, điều kiện hoàn thành từng mốc và biện pháp ứng phó khi công việc đường găng bị chậm.

Kiểm tra chi phí dưới góc độ kỹ thuật

Thẩm định kỹ thuật không thay thế thẩm định tài chính, nhưng phải kiểm tra các giả định kỹ thuật tạo nên chi phí đầu tư và chi phí vận hành.

Kiểm tra khối lượng và phạm vi đầu tư

Cần đối chiếu giữa:

·         Thuyết minh

·         Bản vẽ

·         Danh mục thiết bị

·         Bảng khối lượng

·         Dự toán

·         Phạm vi cung cấp của từng nhà thầu

Các khoản thường bị bỏ sót gồm:

·         Hạ tầng đấu nối

·         Xử lý nền

·         Thiết bị dự phòng

·         Phụ tùng ban đầu

·         Phần mềm và giấy phép sử dụng

·         Kiểm định và chứng nhận

·         Đào tạo

·         Chạy thử

·         Bảo hiểm và vận chuyển

·         Thuế, phí và thủ tục nhập khẩu

·         Xử lý chất thải

·         Cải tạo hệ thống hiện hữu

Kiểm tra chi phí vòng đời

Phương án có giá mua thấp chưa chắc có chi phí thấp trong suốt thời gian vận hành. Cần xem xét đồng thời:

·         Chi phí đầu tư ban đầu

·         Điện, nước, nhiên liệu và vật tư tiêu hao

·         Nhân công vận hành

·         Bảo trì định kỳ

·         Phụ tùng thay thế

·         Thời gian dừng máy

·         Nâng cấp phần mềm

·         Xử lý chất thải

·         Tháo dỡ và hoàn nguyên

Khi so sánh các phương án, phải sử dụng cùng thời hạn đánh giá, mức sản lượng, điều kiện vận hành và phạm vi chi phí. Nếu mỗi phương án được tính trên một hệ giả định khác nhau, kết quả so sánh không có giá trị.

Thẩm định an toàn, môi trường và khả năng tuân thủ

An toàn và môi trường phải được tích hợp từ giai đoạn lựa chọn công nghệ và thiết kế, không nên chỉ được xử lý bằng thủ tục sau khi phương án kỹ thuật đã hoàn thành.

Đánh giá rủi ro an toàn

Cần nhận diện:

·         Nguồn cháy, nổ

·         Điện giật

·         Thiết bị áp lực

·         Hóa chất nguy hiểm

·         Bộ phận chuyển động

·         Nhiệt độ hoặc tiếng ồn cao

·         Không gian hạn chế

·         Làm việc trên cao

·         Tải trọng nâng hạ

·         Sự cố mất điện, mất nước hoặc mất điều khiển

Đối với mỗi rủi ro đáng kể, cần xác định biện pháp phòng ngừa, phát hiện, cô lập, ứng cứu và khôi phục. Biện pháp bảo vệ nên được ưu tiên theo thứ tự: loại bỏ mối nguy, thay thế, kiểm soát bằng thiết kế, kiểm soát hành chính và cuối cùng mới dựa vào phương tiện bảo vệ cá nhân.

Đánh giá tác động môi trường

Cần kiểm tra:

·         Nguồn phát sinh khí thải, nước thải và chất thải rắn

·         Thành phần và lưu lượng chất thải

·         Công suất của hệ thống xử lý

·         Điều kiện vận hành bất thường

·         Phương án lưu giữ và chuyển giao chất thải

·         Nhu cầu quan trắc

·         Khả năng đáp ứng giới hạn áp dụng

·         Chi phí vận hành hệ thống môi trường

Không nên tính hệ thống xử lý chỉ theo lưu lượng trung bình. Tải lượng ô nhiễm cực đại, dao động chất lượng đầu vào, thời gian lưu, hóa chất sử dụng và lượng bùn phát sinh đều có thể quyết định khả năng vận hành thực tế.

Đánh giá tổ chức vận hành và bảo trì

Dự án chỉ hoàn thành về mặt kỹ thuật khi chủ đầu tư có khả năng tiếp nhận và vận hành tài sản được đầu tư.

Cần xem xét:

·         Cơ cấu tổ chức vận hành

·         Số lượng và trình độ nhân sự

·         Chương trình đào tạo

·         Quy trình vận hành tiêu chuẩn

·         Kế hoạch bảo trì

·         Hệ thống quản lý phụ tùng

·         Công cụ và thiết bị kiểm tra

·         Hệ thống quản lý dữ liệu

·         Phương án ứng phó sự cố

·         Mức độ phụ thuộc vào chuyên gia bên ngoài

Đối với thiết bị quan trọng, cần xác định thời gian sửa chữa dự kiến, nguồn phụ tùng, mức tồn kho tối thiểu và phương án duy trì hoạt động khi thiết bị ngừng. Giá trị của thiết bị dự phòng phải được đánh giá dựa trên hậu quả của thời gian dừng hệ thống, không chỉ dựa trên giá mua.

Hồ sơ bàn giao cũng cần được quy định từ trước, bao gồm bản vẽ hoàn công, hướng dẫn vận hành, tài liệu bảo trì, danh mục phụ tùng, cấu hình phần mềm, kết quả thử nghiệm và hồ sơ đào tạo.

Phân tích rủi ro và độ nhạy kỹ thuật

Thẩm định kỹ thuật không nên kết luận dựa trên một kịch bản duy nhất. Cần kiểm tra điều gì xảy ra khi các giả định quan trọng thay đổi.

Những biến số nên được phân tích gồm:

·         Công suất thực tế thấp hơn thiết kế

·         Chất lượng nguyên liệu biến động

·         Mức tiêu hao cao hơn dự kiến

·         Thiết bị giao chậm

·         Giá thiết bị hoặc vật tư tăng

·         Nguồn điện, nước hoặc nhiên liệu bị gián đoạn

·         Công nghệ không đạt hiệu năng cam kết

·         Điều kiện địa chất bất lợi hơn kết quả sơ bộ

·         Tiêu chuẩn đầu ra hoặc yêu cầu môi trường thay đổi

·         Nhân sự vận hành chưa đáp ứng yêu cầu

Mỗi rủi ro cần được đánh giá theo khả năng xảy ra, mức độ tác động, khả năng phát hiện và biện pháp kiểm soát. Với rủi ro trọng yếu, cần xác định người chịu trách nhiệm, thời điểm xử lý và chi phí dự phòng.

Phân tích độ nhạy giúp xác định giả định nào có ảnh hưởng lớn nhất. Chẳng hạn, nếu dự án chỉ khả thi khi dây chuyền liên tục đạt trên 95% công suất nhưng dữ liệu tham chiếu chưa chứng minh được mức này, công suất vận hành phải được coi là điều kiện thẩm định trọng yếu.

So sánh và lựa chọn phương án kỹ thuật

Khi có nhiều phương án, không nên lựa chọn chỉ theo giá đầu tư ban đầu. Cần xây dựng hệ tiêu chí có thể kiểm chứng, chẳng hạn:

·         Khả năng đáp ứng chất lượng sản phẩm

·         Công suất khả dụng

·         Mức tiêu hao nguyên liệu và năng lượng

·         Độ tin cậy

·         Khả năng bảo trì

·         Thời gian triển khai

·         Mức độ an toàn

·         Tác động môi trường

·         Khả năng mở rộng

·         Chi phí vòng đời

·         Mức độ phụ thuộc vào nhà cung cấp

·         Năng lực vận hành cần thiết

Trọng số của từng tiêu chí phải phản ánh mục tiêu dự án. Với hệ thống thiết yếu, độ tin cậy và khả năng duy trì vận hành có thể quan trọng hơn giá mua. Với dự án có sản phẩm thay đổi nhanh, tính linh hoạt và khả năng nâng cấp có thể quan trọng hơn công suất cực đại.

Phương án được lựa chọn phải có lý do rõ ràng, dữ liệu so sánh thống nhất và các điều kiện kèm theo. Không nên dùng bảng chấm điểm để che giấu những điều kiện bắt buộc. Một phương án không đáp ứng quy chuẩn, yêu cầu an toàn hoặc chất lượng đầu ra phải bị loại trước khi chấm điểm lợi ích.

Cách lập kết luận thẩm định kỹ thuật

Kết luận thẩm định không nên chỉ ghi “đạt” hoặc “không đạt”. Kết quả cần phân loại rõ:

·         Nội dung đã đủ căn cứ và có thể chấp thuận

·         Nội dung cần bổ sung tài liệu nhưng không làm thay đổi phương án cơ bản

·         Nội dung phải tính toán hoặc thiết kế lại

·         Nội dung cần thử nghiệm, khảo sát hoặc xác nhận của cơ quan chuyên môn

·         Rủi ro cần có biện pháp kiểm soát trước khi triển khai

·         Điều kiện phải hoàn thành trước khi phê duyệt, ký hợp đồng hoặc vận hành

Mỗi yêu cầu bổ sung cần nêu:

1.    Vấn đề được phát hiện

2.    Bằng chứng hoặc tài liệu còn thiếu

3.    Hệ quả nếu vấn đề không được xử lý

4.    Nội dung cần chỉnh sửa

5.    Tiêu chí để xác nhận đã hoàn thành

Một kết luận tốt phải truy xuất được từ nhận định đến hồ sơ, phép tính, bản vẽ hoặc tiêu chuẩn làm căn cứ. Điều này giúp tránh tranh luận cảm tính và tạo cơ sở kiểm soát các thay đổi ở giai đoạn sau.

Thẩm định kỹ thuật dự án là quá trình xác minh tính khả thi của toàn bộ hệ thống kỹ thuật chứ không phải kiểm tra riêng lẻ một số bản vẽ hay thông số thiết bị. Nội dung thẩm định phải bao phủ mục tiêu, công suất, công nghệ, địa điểm, thiết kế, thiết bị, nguồn đầu vào, hạ tầng, thi công, tiến độ, chi phí, an toàn, môi trường, vận hành và rủi ro.

Giá trị của hoạt động thẩm định nằm ở việc phát hiện sớm những giả định chưa được chứng minh, các cấu phần thiếu đồng bộ và những điều kiện có thể làm dự án không đạt mục tiêu. Vì vậy, mọi kết luận quan trọng cần gắn với số liệu, tiêu chuẩn, kết quả tính toán, tài liệu kỹ thuật hoặc bằng chứng thực tế. Chỉ khi các điều kiện kỹ thuật được kiểm chứng và các rủi ro trọng yếu có biện pháp kiểm soát, dự án mới có cơ sở để chuyển sang bước quyết định đầu tư hoặc triển khai.