Phần mềm cloud và on-premise khác nhau thế nào?

Vì vậy, không có mô hình nào tốt hơn trong mọi trường hợp. Cloud thường phù hợp khi tổ chức cần triển khai nhanh, mở rộng linh hoạt và giảm khối lượng quản trị hạ tầng. On-premise có lợi thế khi doanh nghiệp cần kiểm soát sâu môi trường vận hành, đáp ứng yêu cầu nội bộ đặc thù hoặc duy trì hệ thống phụ thuộc chặt chẽ vào hạ tầng tại chỗ.

Khác biệt cốt lõi giữa phần mềm cloud và on-premise

Phần mềm cloud được vận hành trên hạ tầng điện toán đám mây và thường được truy cập qua Internet hoặc kết nối mạng riêng. Tùy mô hình dịch vụ, nhà cung cấp có thể quản lý từ hạ tầng máy chủ đến toàn bộ ứng dụng. Doanh nghiệp sử dụng tài khoản, cấu hình chức năng và quản trị dữ liệu trong phạm vi được cấp.

Phần mềm on-premise được cài đặt trên máy chủ, trung tâm dữ liệu hoặc thiết bị thuộc môi trường do doanh nghiệp kiểm soát. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm chuẩn bị tài nguyên tính toán, lưu trữ, mạng, hệ điều hành, cơ sở dữ liệu, sao lưu, giám sát và bảo trì, trừ những phần đã thuê đối tác thực hiện.

Có thể hình dung sự khác nhau qua các tiêu chí chính:

Điểm quan trọng là cloud không đồng nghĩa hoàn toàn với SaaS. Một doanh nghiệp có thể thuê hạ tầng cloud nhưng vẫn tự cài đặt và quản trị phần mềm gần giống mô hình on-premise. Do đó, khi so sánh cần xem xét cả vị trí hạ tầng lẫn phạm vi trách nhiệm của từng bên.

Cơ chế vận hành và phân chia trách nhiệm

Sự khác nhau giữa hai mô hình thể hiện rõ nhất ở chuỗi vận hành phía sau ứng dụng.

Với on-premise, doanh nghiệp thường phải quản lý toàn bộ hoặc phần lớn các lớp sau:

·         Thiết bị máy chủ và lưu trữ

·         Hệ thống mạng và kết nối

·         Nguồn điện, làm mát và môi trường vật lý

·         Công nghệ ảo hóa

·         Hệ điều hành

·         Cơ sở dữ liệu và phần mềm trung gian

·         Ứng dụng

·         Tài khoản, phân quyền và dữ liệu

·         Sao lưu, phục hồi và giám sát

Với phần mềm cloud dạng SaaS, nhà cung cấp quản lý hầu hết các lớp kỹ thuật từ hạ tầng đến ứng dụng. Khách hàng chủ yếu chịu trách nhiệm về tài khoản, quyền truy cập, cấu hình nghiệp vụ, thiết bị đầu cuối và cách sử dụng dữ liệu.

Cơ chế này tạo ra hai hệ quả.

Thứ nhất, cloud làm giảm khối lượng công việc hạ tầng nhưng không loại bỏ trách nhiệm của khách hàng. Nhà cung cấp có thể bảo vệ trung tâm dữ liệu và nền tảng dịch vụ, trong khi doanh nghiệp vẫn phải quản lý mật khẩu, phân quyền, cấu hình chia sẻ, thiết bị người dùng và dữ liệu được đưa lên hệ thống.

Thứ hai, on-premise mang lại quyền can thiệp sâu nhưng đồng thời chuyển phần lớn rủi ro vận hành về phía doanh nghiệp. Quyền kiểm soát chỉ có giá trị khi tổ chức đủ năng lực duy trì bản vá, sao lưu, giám sát, xử lý sự cố và phục hồi hệ thống.

Do đó, “tự quản lý” không tự động có nghĩa là “an toàn hơn”, còn “nhà cung cấp quản lý” cũng không có nghĩa doanh nghiệp được miễn trách nhiệm.

Chi phí cloud và on-premise được hình thành như thế nào?

Cloud và on-premise sử dụng hai cấu trúc chi phí khác nhau.

Chi phí của phần mềm cloud

Cloud thường chuyển một phần chi phí đầu tư ban đầu thành chi phí sử dụng định kỳ. Doanh nghiệp có thể phải trả theo:

·         Số lượng người dùng

·         Gói chức năng

·         Dung lượng lưu trữ

·         Tài nguyên xử lý

·         Lưu lượng truyền dữ liệu

·         Số giao dịch

·         Mức hỗ trợ kỹ thuật

Ưu điểm của cấu trúc này là doanh nghiệp không nhất thiết phải mua trước toàn bộ năng lực hạ tầng cho nhu cầu tương lai. Khi nhu cầu thay đổi, tài nguyên hoặc số lượng tài khoản có thể được điều chỉnh theo chính sách của dịch vụ.

Tuy nhiên, cloud không mặc nhiên rẻ hơn. Chi phí có thể tăng khi số người dùng lớn, dữ liệu phát sinh nhanh, ứng dụng chạy liên tục, cần nhiều môi trường dự phòng hoặc thường xuyên truyền lượng dữ liệu lớn ra khỏi nền tảng. Các gói thuê bao nhỏ cũng có thể cộng dồn thành khoản chi đáng kể trong nhiều năm.

Chi phí của phần mềm on-premise

On-premise thường phát sinh chi phí ban đầu cho:

·         Bản quyền phần mềm

·         Máy chủ và thiết bị lưu trữ

·         Thiết bị mạng

·         Trung tâm dữ liệu hoặc phòng máy

·         Triển khai và tích hợp

·         Nhân sự kỹ thuật

Sau khi đưa vào vận hành, doanh nghiệp tiếp tục chịu chi phí điện, bảo trì, gia hạn hỗ trợ, thay thế thiết bị, sao lưu, bảo mật và nâng cấp.

Vì vậy, so sánh chỉ dựa trên giá thuê bao cloud với giá giấy phép on-premise sẽ cho kết quả thiếu chính xác. Cần đánh giá tổng chi phí sở hữu trong cùng một khoảng thời gian, bao gồm cả nhân sự, thời gian gián đoạn, năng lực dự phòng, chi phí mở rộng và chi phí kết thúc hoặc chuyển đổi hệ thống.

Cloud thường có lợi thế khi nhu cầu biến động hoặc doanh nghiệp muốn tránh đầu tư lớn ban đầu. On-premise có thể hợp lý hơn khi khối lượng sử dụng ổn định, vòng đời hệ thống dài và tổ chức đã có sẵn hạ tầng cùng đội ngũ vận hành.

Khả năng triển khai, mở rộng và duy trì hệ thống

Phần mềm cloud thường có thể được kích hoạt nhanh hơn vì hạ tầng nền đã tồn tại. Doanh nghiệp chủ yếu thực hiện cấu hình, thiết lập tài khoản, di chuyển dữ liệu và tích hợp với các hệ thống liên quan.

Trong mô hình on-premise, quá trình triển khai có thể bao gồm mua sắm thiết bị, chuẩn bị phòng máy, cài đặt nền tảng, kiểm thử hiệu năng, thiết lập sao lưu và xây dựng phương án phục hồi. Thời gian thực tế phụ thuộc quy mô, quy trình mua sắm và mức độ phức tạp của ứng dụng.

Khả năng mở rộng cũng vận hành theo hai cơ chế khác nhau:

·         Cloud cho phép yêu cầu thêm tài nguyên từ vùng năng lực đã được nhà cung cấp chuẩn bị

·         On-premise phải mở rộng trong giới hạn máy chủ hiện có hoặc bổ sung thiết bị mới

Lợi thế mở rộng của cloud chỉ phát huy khi ứng dụng được thiết kế phù hợp. Một phần mềm có kiến trúc nguyên khối, phụ thuộc giấy phép cố định hoặc không hỗ trợ phân tán tải có thể vẫn khó mở rộng dù được đặt trên hạ tầng cloud.

Ngược lại, on-premise không phải lúc nào cũng chậm hoặc thiếu linh hoạt. Một tổ chức có hệ thống ảo hóa tốt, tài nguyên dự phòng và quy trình tự động hóa hoàn chỉnh vẫn có thể cấp phát môi trường nhanh. Khác biệt nằm ở việc doanh nghiệp phải tự đầu tư và duy trì năng lực đó.

Về cập nhật, phần mềm cloud dạng SaaS thường được nhà cung cấp triển khai bản vá và phiên bản mới cho nhiều khách hàng. Điều này giúp giảm nguy cơ hệ thống bị bỏ quên ở phiên bản cũ, nhưng doanh nghiệp có thể ít quyền trì hoãn thay đổi.

On-premise cho phép doanh nghiệp lựa chọn thời điểm nâng cấp, kiểm thử kỹ trước khi triển khai và duy trì phiên bản tương thích với hệ thống cũ. Đổi lại, việc trì hoãn bản vá quá lâu có thể làm tăng rủi ro bảo mật và khiến quá trình nâng cấp sau này phức tạp hơn.

Bảo mật, dữ liệu và quyền kiểm soát

Cloud và on-premise đều có thể được triển khai an toàn hoặc không an toàn. Kết quả phụ thuộc vào kiến trúc, cấu hình, quy trình và năng lực vận hành chứ không chỉ phụ thuộc nơi đặt máy chủ.

Quyền kiểm soát trong mô hình on-premise

On-premise cho phép doanh nghiệp kiểm soát sâu hơn đối với:

·         Vị trí vật lý của dữ liệu

·         Thiết bị lưu trữ

·         Cấu hình mạng

·         Phiên bản hệ điều hành và cơ sở dữ liệu

·         Lịch cập nhật

·         Công cụ giám sát

·         Quy trình truy cập hạ tầng

Mức kiểm soát này cần thiết trong một số môi trường có thiết bị chuyên dụng, mạng cách ly, yêu cầu độ trễ tại chỗ hoặc quy trình nội bộ đặc thù.

Tuy nhiên, quyền kiểm soát đi kèm trách nhiệm. Doanh nghiệp phải bảo vệ phòng máy, vá lỗ hổng, kiểm tra cấu hình, duy trì nhật ký, quản lý khóa mã hóa và bảo đảm các bản sao lưu thực sự có thể phục hồi.

Phạm vi kiểm soát trong mô hình cloud

Cloud giới hạn khả năng can thiệp trực tiếp vào một số lớp hạ tầng, nhưng thường cung cấp sẵn nhiều năng lực như mã hóa, quản lý danh tính, ghi nhật ký, sao lưu và triển khai dự phòng. Giá trị thực tế phụ thuộc vào gói dịch vụ và cách doanh nghiệp cấu hình.

Các rủi ro phổ biến của cloud thường đến từ:

·         Phân quyền quá rộng

·         Tài khoản không được bảo vệ đầy đủ

·         Cấu hình chia sẻ dữ liệu sai

·         Thiếu kiểm soát thiết bị đầu cuối

·         Không hiểu vị trí lưu trữ và xử lý dữ liệu

·         Phụ thuộc vào một nhà cung cấp

·         Không có phương án xuất hoặc khôi phục dữ liệu

Bởi vậy, đánh giá bảo mật cần bắt đầu từ yêu cầu cụ thể: dữ liệu nào được xử lý, ai được truy cập, dữ liệu phải lưu ở đâu, thời gian khôi phục chấp nhận được là bao nhiêu và trách nhiệm của nhà cung cấp được quy định thế nào.

Không nên kết luận cloud kém an toàn chỉ vì dữ liệu nằm ngoài văn phòng. Cũng không nên kết luận on-premise an toàn hơn chỉ vì máy chủ thuộc sở hữu doanh nghiệp. Một máy chủ nội bộ không được vá lỗi hoặc sao lưu đúng cách vẫn có thể tạo ra rủi ro lớn hơn một dịch vụ cloud được quản trị bài bản.

Ưu điểm và giới hạn của từng mô hình

Phần mềm cloud

Cloud thường tạo lợi thế khi doanh nghiệp cần:

·         Khởi động hệ thống mà không đầu tư toàn bộ hạ tầng ban đầu

·         Cấp quyền sử dụng cho nhân sự ở nhiều địa điểm

·         Điều chỉnh quy mô theo nhu cầu

·         Giảm công việc bảo trì máy chủ

·         Sử dụng bản cập nhật đồng nhất

·         Triển khai dự phòng trên nhiều khu vực

Các giới hạn cần cân nhắc gồm:

·         Phụ thuộc vào kết nối và tính sẵn sàng của dịch vụ

·         Chi phí định kỳ có thể tăng theo quy mô sử dụng

·         Khả năng tùy chỉnh hạ tầng bị giới hạn

·         Có thể phát sinh khó khăn khi chuyển nhà cung cấp

·         Chính sách cập nhật có thể không phù hợp mọi hệ thống

·         Việc lưu trữ dữ liệu phải đáp ứng yêu cầu nội bộ và pháp lý liên quan

Phần mềm on-premise

On-premise thường tạo lợi thế khi doanh nghiệp cần:

·         Kiểm soát sâu môi trường kỹ thuật

·         Tích hợp trực tiếp với máy móc hoặc hệ thống nội bộ đặc thù

·         Vận hành trong mạng hạn chế kết nối bên ngoài

·         Chủ động lịch cập nhật và thay đổi

·         Duy trì một phiên bản phần mềm ổn định trong thời gian dài

·         Áp dụng quy trình quản trị hạ tầng riêng

Những giới hạn chính gồm:

·         Cần vốn đầu tư và thời gian triển khai ban đầu

·         Doanh nghiệp phải duy trì đội ngũ vận hành

·         Mở rộng có thể cần mua thêm thiết bị

·         Phải tự xây dựng phương án dự phòng và phục hồi

·         Thiết bị có thể dư thừa khi nhu cầu giảm

·         Rủi ro tăng nếu việc vá lỗi và giám sát không được thực hiện liên tục

Các ưu điểm này không tồn tại độc lập. Chẳng hạn, khả năng tùy chỉnh cao của on-premise đồng thời làm tăng chi phí duy trì. Việc cloud tự động cập nhật giúp giảm gánh nặng bảo trì nhưng cũng làm giảm quyền kiểm soát thời điểm thay đổi.

Khi nào nên chọn cloud, on-premise hoặc mô hình kết hợp?

Quyết định phù hợp nên bắt đầu từ yêu cầu nghiệp vụ và ràng buộc kỹ thuật, thay vì bắt đầu từ xu hướng công nghệ.

Cloud thường phù hợp hơn khi:

·         Cần đưa hệ thống vào sử dụng nhanh

·         Nhu cầu tài nguyên biến động

·         Người dùng làm việc tại nhiều địa điểm

·         Đội ngũ công nghệ thông tin có quy mô hạn chế

·         Doanh nghiệp chấp nhận mô hình thuê bao

·         Phần mềm không phụ thuộc chặt chẽ vào thiết bị tại chỗ

On-premise thường phù hợp hơn khi:

·         Hệ thống phải vận hành trong môi trường mạng nội bộ hoặc cách ly

·         Cần tùy chỉnh sâu cấu hình hạ tầng

·         Ứng dụng phụ thuộc máy móc hoặc hệ thống cũ tại chỗ

·         Doanh nghiệp có năng lực vận hành trung tâm dữ liệu

·         Lịch cập nhật phải được kiểm soát nghiêm ngặt

·         Yêu cầu nội bộ quy định dữ liệu phải được lưu trong môi trường do tổ chức quản lý trực tiếp

Doanh nghiệp cũng có thể áp dụng mô hình kết hợp. Dữ liệu hoặc ứng dụng nhạy cảm được duy trì tại chỗ, trong khi các chức năng cộng tác, phân tích hoặc phục vụ người dùng phân tán được triển khai trên cloud. Mô hình này giúp cân bằng quyền kiểm soát và sự linh hoạt, nhưng làm tăng độ phức tạp của tích hợp, quản lý danh tính, giám sát và đồng bộ dữ liệu.

Trước khi lựa chọn, nên đánh giá ít nhất năm nhóm câu hỏi:

1.    Dữ liệu: Dữ liệu được lưu ở đâu, ai có quyền truy cập và có thể xuất ra bằng định dạng nào?

2.    Vận hành: Bên nào chịu trách nhiệm cập nhật, sao lưu, giám sát và xử lý sự cố?

3.    Tài chính: Tổng chi phí trong toàn bộ vòng đời hệ thống gồm những khoản nào?

4.    Khả năng phục hồi: Hệ thống có thể chấp nhận gián đoạn bao lâu và cần khôi phục dữ liệu đến thời điểm nào?

5.    Khả năng chuyển đổi: Doanh nghiệp có thể chuyển hệ thống hoặc dữ liệu sang môi trường khác với chi phí và thời gian chấp nhận được hay không?

Phần mềm cloud và on-premise khác nhau chủ yếu ở vị trí vận hành, cơ cấu chi phí, khả năng mở rộng và cách phân chia trách nhiệm. Cloud chuyển nhiều nhiệm vụ hạ tầng sang nhà cung cấp để đổi lấy tốc độ triển khai và sự linh hoạt. On-premise giữ nhiều quyền kiểm soát trong doanh nghiệp nhưng yêu cầu năng lực đầu tư, vận hành và bảo vệ hệ thống tương ứng.

Lựa chọn đúng không phải là chọn mô hình hiện đại hơn, mà là chọn mô hình phù hợp với dữ liệu, quy trình, nguồn lực, mức độ rủi ro và khả năng quản trị của tổ chức. Trong nhiều trường hợp, kết quả hợp lý nhất không nằm hoàn toàn ở cloud hoặc on-premise mà ở cách kết hợp hai môi trường theo từng loại ứng dụng.